iCula ni COVID-19:

Na icula ni COVID-19 e vakarautaki vei ira kece na yabaki 5 lako cake era vakaitikotiko se cakacaka tiko e Washington.

Keitou na via solia vei iko na itukutuku o vinakata. Mo rawa ni vakatulewa vinaka ena veika e vauca na nomu bula, keitou na veitaratara wasoma tiko yani.

Tiseba 17, 2021 – Na Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Tabana ni iTatarovi kei na Veitaqomaki mai na Mate) kei na Washington State Department of Health (DOH, Tabana ni Bula) e vakatura vei ira na yabaki 18 lako cake mera cula ena wainimate ni itatarovi ni COVID-19 na mRNA (Pfizer se Moderna) sega wainimate ni itatarovi ni COVID-19 na Johnson & Johnson ena vuku ni dua na mate dredre e vakatokai na thrombosis with thrombocytopenia syndrome (TTS, Dra Cevata kei na Lailai ni Dra), e vauca tiko na cevata ni dra kei na lailai ni iwiliwili ni iwasewase ni dra na platelet, kei na Guillain-Barré syndrome (GBS, leqa ni nave), na kena ravuta tale na nave na sotia ni yago.

Na icula ni wainimate na Johnson & Johnson e se vakarautaki tiko ga ke o sega ni ciqoma se o vinakata na icula ni wainimate na mRNA. O rawa ni veitalanoa kei nomu vuniwai me baleta eso na kena revurevu.

Na cava eso na ka meu kila tiko meu rawa kina ni cula ena icula ni COVID-19?

Ena rawa vakacava niu cula?

Rai ena Vaccine Locator (Volai ga vakavalagi) mo raica kina qai tuvanaka na nomu lai laurai.

O rawa tale ga ni text taka nomu ZIP code ina 438-829 (GET VAX) mo rawa ni kila na veivanua voleka e vakayacori kina na veicula.

O via taroga eso na ka me baleta na icula ni COVID-19? O gadreva beka eso na veivuke mo kila kina na veivanua e vakayacori kina na veicula? Qirita na Information Hotline (Naba ni veivuke) ni COVID-19 na 1-800-525-0127, qai tabaka na #. E tiko tale ga o ira na daunivakadewa ena nomu vosa.

Ke o sa tuvanaka tiko na ikarua ni nomu icula (Moderna/Spikevax se Pfizer/Comirnaty), mo na cula ga ena wainimate vata ga o cula kina ena imatai ni cula.

Ke o kila tiko e dua e sega ni rawa ni veilakoyaki, mo vakalewena na fomu ena veilawa (Volai ga vakavalagi). Na veika o tukuna ena veivuke sara vakalevu me keitou semai koya e gadreva na veivuke kei na Timi ni Veicula era Veitosoyaki voli ena yasana se vanua o tiko kina.

Mo qirita na 211 se rai ena wa211.org ena so tale na veivuke e vauca na COVID-19, veivakavaletaki, veika me saumi, kei na inisua ni bula

Me ikuri ni ivakamacala, raica na Wainimate ni COVID-19: Veika me Kilai lewe ni itukutuku.

Meu lewe ni vanua sara i Merika meu qai rawa ni cula?

E sega ni gadrevi mo lewenivanua sara i Merika mo rawa ni qai cula. Ena kena ibalebale ni sega ni gadrevi mo vakaraitaka na nomu ivolatara ni tiko se naba ni social security mo qai rawa ni cula. Eso beka na vanua ni veicula era na taroga na naba ni social security, ia e sega ni gadrevi mo vakaraitaka.

E sega ni gadrevi mo lewenivanua sara i Merika mo rawa ni qai cula. Eratou na sega ni taroga na nomu ivolatara ni tiko. E levu na gauna ena gadrevi na veivakadonui ni itubutubu se dauniveisusu me vakadouya na nodra cula o ira na era se bera ni yabaki 18.

E vakatura na Washington State Department of Health (Tabana ni Bula ni Vanua o Washington) mera cula o ira kece na yabaki 5 lako cake.

Ena vinakati beka meu na sauma na icula?

Sega. E sega ni dodonu mo sauma e dua na ka ni o cula, se me vakau mai e dua na bili ena vanua o cula kina se vua e veicula. Qo e okati kina o ira era dui sauma tiko nodra inisua, vaka Apple Health (Medicaid), Medicare se o ira mada ga era sega ni vakainisua.

Ke dua tale na veiqaravi e vakayacori vei iko ena gauna o lai cula kina, ena rairai vakau yani e dua na bili ni nomu laurai. Me kua ni yaco qori, ena vinaka mo na tarogi koya taumada e vakarautaka na icula na veika me na saumi.

Ena sega ni rawa ni ratou lavaka na vanua ni veicula mo sauma e dua na ka ke o sega mada ga ni vakainisua, ke ratou cakava qori ratou sa sega ni vakamuria tiko na idusidusi se ivakatagedegede ni porokaramu ni kena soli na icula ni COVID-19. Yalovinaka mo imeli ina covid.vaccine@doh.wa.gov ke lavaki mo sauma e dua na ka.

Ke o vaka inisua qai lavaki mo sauma e dua na ka, mo veitaratara rawa kei na nomu kabani ni inisua. Ke sega ni walia na ituvaki qori, o rawa ni vakauta nomu kudru ina (Volai ga vakavalagi) Valenivolavola ni Komisina ni Inisua.

  • Qirita na 800-562-6900 mo kerea e dua na daunivakadewa (tu vakarawarawa ena siva e 100 na vosa qai sega ni saumi)
  • TDD/TYY: 360-586-0241
  • TDD: 800-833-6384
Ena vakacava keu sega ni vakainisua?

Ke o sega ni saumi inisua, tukuna rawa vei koya ena veicula. Ena sega tiko ga ni saumi na icula. Sa vakarautaka rawa tu na matanitu e dua na porokaramu (Volai ga vakavalagi) me na saumi ira era na vakayacora na veicula.

Na cava ga e vinakati kina meu vakarautaka na itukutuku ni noqu inisua keu sega ni na saumi na icula?

Na gauna o sa na cula kina, ena rairai taroga o koya na veicula ke tiko e dua nomu kad ni inisua. Qo me rawa ga ni ratou saumi ena vuku ni nodratou veicula (isau ni nodratou veiqaravi). Mo tukuna ke o sega ni vakainisua. O se rawa tiko ga ni cula qai sega ni gadrevi mo sauma e dua na ka.

Na cava na ilavo e lavaki me saumi kina na veiqaravi, o cei tale ga e sauma?

Qo na ilavo e dodonu me saumi vei koya e vakarautaka na veicula ena vuku ni veiqaravi e vakayacora. E duidui sara mai na isau ga ni cula.

Na matanitu ena sauma na isau taucoko ni cula. Ke tiko e dua nomu inisua se inisua e vakarautaki raraba vei ira na lewenivanua, na vanua e vakarautaka na icula ena rawa ni vakauta kina na bili ni nomu laurai me saumi kina na veiqaravi eratou vakayacora. Ke o sega ni vakainisua, na matanitu sa lavaka tu e dua na porokaramu (Volai ga vakavalagi) ena saumi na vanua ni veicula ena veiqaravi ratou vakayacora.

E sega ni dodonu mo sauma ga vakataki iko se vakau yani vei iko na bili ni nomu laurai ena vuku ni veiqaravi ni veicula ni COVID-19. Qo e okati kina o ira era dui sauma tiko nodra inisua, vaka Apple Health (Medicaid), Medicare se o ira mada ga era sega ni vakainisua.

Na icula cava ni COVID-19 sa tu ena gauna qo?

Na U.S. Food and Drug Administration (FDA, Tabana e Vakatulewataka na Kakana kei na Wainimate e Vakayagataki e Merika) a vakadonuya na kena soli e tolu na kena mataqali ena gauna ni leqa tubukoso. Na icula qo sa taurivaki tiko ena vanua o Washington. Na wainimate na Pfizer (Comirnaty) kei na Moderna (Spikevax) e vakaturi mai na kena vakayagataki na icula na Johnson & Johnson ena vuku ni mate dredre ni dua na ituvaki na thrombosis with thrombocytopenia syndrome (TTS, Dra Cevata kei na Lailai ni iWasewase ni Dra na Platelet) kei na Guillain-Barré syndrome (GBS, Ravuta na nave na sotia ni yago).

Na icula ni COVID-19 na Pfizer-BioNTech (Comirnaty): 

Na rua na ivakarau ni icula qo, e 21 na siga na veilutuki ni siga me tauri kina.

  • Na ikuri ni cula (e kilai tale ga me ikatolu ni cula) e baleti ira na sega ni kaukaua sara na sotia ni yagodra.
  • O ira na yabaki 12 se sivia mera na cula ena icula ni veivakaukauataki ni oti e rauta ni 5 na vula ni oti nodra cula ena ikarua ni ivakarau ni wainimate

O na qai okati ga mo dua o cula vakaoti ni sa oti e rauta e rua na macawa ena gauna o sa taura kina na ikarua ni cula. Na icula e vakadonui vei ira na yabaki 16 se sivia e vakatokai na Comirnaty. Na icula e vakadonui me vakayagataki ena gauna ni leqa tubukoso vei ira na yabaki 5 ina 15. E sega ni laurai e dua na ituvaki tawanamaki se veivakaleqai ena gauna e vakatovolei kina na icula.

Wainimate ni COVID-19 na Moderna (Spikevax): 

Na rua na ivakarau ni icula qo, e 28 na siga na veilutuki ni siga me tauri kina. 

  • E vakadonui tale ga me soli na ikatou ni ivakarau ni icula vei ira na vakaleqai na sotia ni yagodra. 
  • O ira na yabaki 18 se sivia mera na cula ena icula ni veivakaukauatai ni oti e rauta ni 5 na vula ni oti nodra cula ena ikarua ni ivakarau ni wainimate

O na qai okati ga mo dua o cula vakaoti ni sa oti e rauta e rua na macawa ena gauna o sa taura kina na ikarua ni cula. E sega ni laurai e dua na ituvaki tawanamaki se veivakaleqai ena gauna e vakatovolei kina na icula.  

Na wainimate ni COVID-19 na Johnson & Johnson – Janssen: 

E vakadonui me vakayagataki na icula vei ira na yabaki 18 se sivia ena gauna ni leqa tubukoso. Na icula qo e dau soli ga vakadua. O na qai okati mo dua sa cula vakaoti ni sa oti tale e dua se rua na macawa nomu cula. O ira na yabaki 18 se sivia mera na cula ena wainimate ni veivakaukauataki ni oti e rua na vula se sivia ni oti nodra cula ena imatai ni ivakarau ni wainimate. E sega ni laurai e dua na ituvaki tawanamaki se veivakaleqai ena gauna e vakatovolei kina na icula. Na icula na Pfizer kei na Moderna e vakaturi me vakayagataki mai na icula ni wainimate na Johnson & Johnson.

Meu cula beka ena ivakarau ni icula ni COVID-19 e vinakati?

E rua na ivakarau ni icula e gadrevi ena icula na Comirnaty/Pfizer kei na Spikevax/Moderna vei ira e levu. Eso na iwasewase e ririkotaki vakalevu ni na dewavi ira totolo na mate, se dau berabera na kena cakacaka e yagodra na wainimate ena vinakati mera cula vakatolu se vakava. Ke o mani cula ena wainimate na Comirnaty/Pfizer se Spikevax/Moderna, ena vinakati mo na cula ena ivakarau dodonu me vakatau ena ituvaki ni sotia ni yagomu kei na ririko eso e vauci iko mo rawa ni taqomaki vinaka mai na COVID-19.

Na icula ni COVID-19 na Johnson & Johnson-Janssen ena vakayacori ga vakadua na veicula, qai dua tale na icula ni veivakaukautaki vei ira na yabaki 18 lako cake ni oti tale e rauta ni rua na vula.

Keu mani sivita na gauna meu lai cula kina ena ikarua ni cula, ena vinakati beka meu tekivu tale?

Sega. Ke o sivita na gauna mo lai cula kina ena karua ni cula ena sega ni vinakati me tekivu tale na nomu cula.

Ni o sa yacova na siga mo cula kina ena ikarua ni cula, mo cula ena kena gauna totolo duadua (21 na siga ena Comirnaty/Pfizer, 28 na siga ena Spikevax/Moderna).

E bibi ga mo cula ga ena kena ivakarau e vinakati se mani vakacava na veiyawaki ni siga mo taura kina na ikarua ni cula.

Ke mani malumalumu na sotia ni yagomu qai gadrevi mo cula tale, mo qai lai cula tale ni oti e 28 na siga ni o sa cula oti ena ikarua ni cula.

E rawa niu cula ena icula ni COVID-19 keu bukete, veivakasucumu voli, se nakinaki voli meu bukete?

E laurai ena veika e dikevi ni na veitaqomaki ena gauna ni bukete na icula ni COVID-19. E vakatura na Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Valenivolavola e Qarava na Veimataqali Mate kei na Tataqomaki) (Volai ga vakavalagi), American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, Koronivuli e Vulici kina na Bula ni Marama Bukete kei na Gacagaca ni Vakatubukawa ni Marama), kei na Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM, iSoqosoqo e Veiqaravi vei ira na Marama era Kunekune se Bukete Voli) (Volai ga vakavalagi) mera vakayagataka na icula ni COVID-19 o ira era bukete kei ira na veivakasucumi tiko vei ira na luvedra, se o ira era nakinaki tiko mera bukete. E laurai ena so na vakadidike ni o ira na tina era sa cula oti era rawa ni vukea na yagoi luvedra mera bulia na sotia ni itataqomaki mai na COVID-19 donuya na gauna era bukete voli kina se gauna era veivakasucumi tiko kina. O ira na marama bukete era sega ni cula era tauvi COVID-19 e ririkotaki ni na rawa ni sucu dole na luvedra se mate dole ena gauna ni vakasucu. Kena ikuri, o ira era tauvi COVID-19 ena gauna era bukete voli kina e vakarua se vakatolutaki na nodra rawa ni vakayagataka na misini me vukei ira voli kei na misini mera cegu kina.

Ke o via veivosaki kei na dua ena nomu cula ena icula ni COVID-19 ena gauna o bukete voli kina, mo na veitaratara kei na MotherToBaby. Na MotherToBaby era tu kina na daunivakasala era kenadau era tu vakarau mera sauma na taro ena vosa Vakavalagi se na vosa Vakasipeni ena talevoni se veitalanoa. Na veiqaravi qo e sega ni saumi, ena maroroi qai mareqeti tale ga kina na kemu itukutuku. E dau vakayacori mai na Moniti ina Vakaraubuka mai na 8 na mataka ina 5 na yakavi (gauna ena vanua o vakaitikotiko kina). Mo rawa ni veitaratara ina MotherToBaby:

Au rawa ni cula ena icula ni COVID-19 keu lai laurai ena vuku ni dua tale na mataqali cula?

Io. A veisautaka na Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP, Komiti ni Veivakasalataki ni iVakarau ni Veicula) na nodratou vakatutu ena Me 12, 2021. O rawa ni cula ena icula ni COVID-19 ena gauna vata ga o lai laurai kina mo cula ena dua tale na icula.

E sega ni gadrevi mo veisautaka na ituvatuva ni icula bibi e vakayacori e koronivuli (Volai ga vakavalagi) se so tale na ituvatuva ni icula bibi e duidui mai na icula ni COVID-19. Na icula ni COVID-19 e tautauvata ga kei na vo ni cula bibi e vinakati mera cula kina na luvemu.

Na cava na kad ni cula?

E dodonu me na soli vei iko e dua na kad ena imatai ni nomu icula ni COVID-19. Na kad qo ena tukuna vei iko na wainimate o cula kina (Comirnaty/Pfizer-BioNTech, Spikevax/Moderna, se Johnson & Johnson) kei na tikinisiga o cula kina.

Ke o cula ena wainimate na Comirnaty/Pfizer-BioNTech se Spikevax/Moderna, e dodonu me tuvanaka rawa sara o koya e na dauniveicula na gauna mo lai cula tale yani kina ena ikarua ni cula. Mo maroroya vinaka sara na kad qo me rawa ni vola kina o koya e veicula ni o sa cula oti.

Ke o mani cula ena ikuri ni cula se cula ni veivakaukauataki, mo na kauta tale ga na nomu kad ni cula ena gauna o lai laurai kina. Ena vakalewena o koya e veicula ni o sa cula.

Qo eso na ka bibi mo nanuma tiko me baleta na nomu kad:

  • Mo kauta tiko na nomu kad ni o lai cula kei na gauna sa oti kina.
  • Mo tabaka na yasana ruarua ena nomu talevoni me maroroi tu kina.
  • O rawa ni imelitaka vei iko, maroroya ena itaba ni talevoni, se vola toka na lewe ni itaba mo kunea rawarawa.
  • Mo cakava tale e dua na kena ilavelave ke o via kauta tiko kei iko.

O se rawa tiko ga ni cula ena ikarua ni nomu icula ke o sega mada ga ni kauta na nomu kad ni o lai cula. Kerei koya e veicula me culai iko ga ena kena mataqali o cula kina ena imatai ni gauna. Ke o vakayalia nomu kad ni cula, sema ina MyIR (My Immunization Registry (iTukutuku ni Noqu Cula) (Vosa ga Vakavalagi) mo raica kina na itukutuku ni nomu cula ena COVID-19, qai tabaka mo maroya ena nomu talevoni. Ke sega ni dua nomu akaude, o rawa ni vakalewena na MyIR ena gauna ga o vinakata kina.

Mo kila tiko ni na sega ni totolo ni kunei na kemu itukutuku ena MyIR, se volai tale tu ga ena gauna qo ena vosa ga vakavalagi. O rawa ni veitaratara tale ga ena talevoni ina MyIRmobile se o via taroga eso na taro me baleta nomu cula ni o qirita na naba ni Department of Health COVID-19 (Tabana ni Bula ni COVID-19) 833-VAX-HELP se veitaratara ena imeli ena waiisrecords@doh.wa.gov.

Veitaqomaki kei na Yaga ni iCula

Na cava meu cula kina ena icula ni COVID-19?

E nomu vakatulewa sara ga mo cula ena icula ni COVID-19, ia e gadrevi me levu era cula me rawa ni oti kina na matetaka e tarai keda tiko. Ena dredre me dewa na matetaka ni COVID-19 ke dua na iwase levu era sa taqomaki – nira cula se mai na kena se qai tekivu veitakavi. Na tubu ga ni iwiliwili ni veicula e vakayacori, ena lutu kina na iwiliwili ni kena veidewavi.

E rawa ni veitaqomaki ena levu na sala na icula ni COVID-19:

  • E taqomaki keda mai na COVID-19
  • O na sega ni tauvimate bibi ke mani tauvi iko na COVID-19
  • Ena dredre mo vakasa i valenibula, ena sega tale ga ni rawa ni vakaleqai iko na COVID-19
  • Na cula ena wainimate ena veivuke mera taqomaki e levu ena itikotiko, qori ena vakadredretaka na kena dewa na mate
  • Era vakadikeva tiko ga na ka kenadau na kaukaua ni icula me rawa ni taqomaki ira eso tale mera kua ni vakadewa na mate.

Ni o sa cula ena ivakarau ni cula e gadrevi, e macala ni o se rawa tiko ga ni tauvi COVID-19 ia ena lailai sara na ituvaki qori ni vakatauvatani kei na nomu sega ni cula. Na icula kece e vakayagataki e 85 na pasede na kena rawa ni veitaqomaki mai na tauvimate bibi ena gauna e vakatovolei kina vua e dua e tauvi COVID-19. E tarova e levu me kua ni tarai ira e dua na ivakatakilakila ni matedewa ni COVID-19:

  • Johnson & Johnson (Janssen), 74 na pasede
  • Pfizer-BioNTech, 95 na pasede
  • Moderna, 94 na pasede

O ira na se sega ni cula e se rawa tiko ga ni dewavi ira na mate qai rawa nira vakadewa vei ira eso tale. Eso era na sega ni rawa ni cula ena vuku ni kedra ituvaki vakatauvimate, ena rawarawa sara ni dewavi ira na COVID-19. Ke o sega ni cula, e ririkotaki tale ga nomu bula ni o rawa ni vakasa kina i valenibula se mate sara mai na dua tale na kena kawa COVID-19 variant (Volai ga vakavalagi). Na cula ena taqomaki iko kei na nomu vuvale, ira dou veitikivi kei ira ena vanua dou tiko kina.

Na cava meu cula kina ena icula ni COVID-19 ke levu era bula mai kina?

E sega wale ga ni leqataki na kena rawa ni veivakamatei na COVID-19. E levu era tauvi COVID-19 ena rairai sega ni tarai ira sara vakabibi. Ia qo e dua na matetaka cikecike, eda kila tale ga ni so na kawa ni mate ni COVID-19 (Volai ga vakavalagi) e rawa sara ga ni vakavuna mo tauvimate bibi. Eso e rawa ni tauvimate bibi se tini mate sara mai na COVID-19, wili kina o ira na gone era bulabula vinaka. Eso tale e rawa ni tarai ira tu me vica vata na vula na mate na COVID qai vakaleqai na ituvaki ni nodra bula. Eda se sega tale ga ni kila na revurevu ni COVID-19 ena tatara ena loma ni dua na gauna balavu ni se mate vou. E bibi gona meda cula meda taqomaki mai na mate qo. Ke o se gone mada ga, e bibi mo cula ena icula ni COVID-19.

Na cava na COVID-19 variant?

Ni dewa na mate mai na dua na tamata ina dua tale, e dau veisau. Na 'variant' e dua tale na kawa ni mate. Eso e mai yali yani ena dua na gauna, eso tale e veidewavi yani ena itikotiko.

Na Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (Volai ga vakavalagi) ena vakaraitaka na variant se kawa ni mate e leqataki. Ena gauna qo e vica toka na vica na mataqali variant e rivarivabitaki toka ni veidewavi sara tiko vakarawarawa qai totolo, lai vakavuna me levu era tauvimate.

E yaga toka na icula ni COVID-19 ena kawa ni mate qo?

Na noda cula ena vakaberaberataka na dewa ni mate, qai tarova tale ga na kena veidewavi mate se variant vou. E veitaqomaki tale ga me kua ni dua e curu bibi i valenibula se mate ena mate kilai sa tu nikua.

Eso era na rairai takavi ira vakalailai na mate vou qo, ia e dikevi nira sega rawa ni tauvimate bibi sara kina. Ke na vinakati mo cula vakarua, e bibi mo na cakava sara ga qori mo rawa ni taqomaki kina ena dui mate e basika.

Na icula e itataqomaki vinaka duadua vei iko, nomu vuvale kei na nomu itikotiko. Ni levu era cula ena vakalailaitaka na tete ni mate qai tarova na kena dewa mai na mate vovou.

Eda kila vakacava ni veitaqomaki qai veivakabulai na icula?

Sa vicavata na yabaki na nodra vakadikeva voli mai na saenitisi na dui wainimate, qori e veivuke sara vakalevu ena buli na wainimate ni COVID-19. E rawa ni totolo sara na kena vakarautaki na icula baleta nida donuya tiko e dua na matedewa e tarai vuravura taucoko. E muri na ikalawa kece e vinakati, eso era vakayacori vata ena dua ga na gauna, me vaka na kena vakatovolei, vakayacori kei na kena buli.

O ira kece na vakaitavi era na goleva e vica vata na vakatovotovo. Kena imatai ena dua ga na ilawalawa lailai ra na vakatovolea, oti era na vakatovolea e vica na drau, oti lai vica sara na udolu. Ni sa vakatovolei oti era na vakadikeva tale na kenadau ke tiko eso na ituvaki e lako vakaca kina na icula. Ke laurai ni yaga na icula qai veitaqomaki dina ena vakadonui sara mera vakayagataka na lewenivanua.

Na cava sara mada ena yaco ena icula ni Johnson & Johnson?

Ena Tiseba 2021, e vakatura na Washington State Department of Health (DOH, Tabana ni Bula) mo digitaka mo cula ena wainimate ni mRNA ni COVID-19 (Pfizer-BioNTech se Moderna) sega ni dua ga na icula ni Johnson & Johnson (J&J). 

Na veika vou e salavata kei na veidusimaki mai na Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Tabana ni iTatarovi kei na Veitaqomaki mai na Mate) ni laurai e dua na ituvaki dredre ena vuku ni wainimate ni itataqomaki na J&J.

  • Thrombosis and thrombocytopenia syndrome (TTS): TTS (Dra Cevata kei na Lailai ni Dra) e dua na mate dredre, ia e bibi toka, qo e vauca tiko na cevata ni dra kei na lailai ni iwiliwili ni iwasewase ni dra na platelet e laurai vei ira eso era cula ena icula ni itatarovi na J&J. Ia qo e dua na mate dredre. E Merika, e rauta ni 54 na kisi taucoko ni TTS vei ira na le 14 na milioni era sa cula ena ivakarau ni cula ni itatarovi ni mate. 
  • Guillain-Barré Syndrome (GBS): GBS (Leqa ni Nave) e dua na mate e vakasesei kina na sotia ni yago me vakaleqa na sela ni nave, e dau lai vakavuna na wawale ni masela, so na gauna dau lai vakavuna sara na paralasi. Na ririko ni kena rawa ni yaco na GBS e bau dredre tale ga. Ena Julai 2021, e rauta ni 100 na ripote ni GBS nira cula oti ena icula ni itatarovi na J&J, mai vei ira e rauta ni 12.5 na milioni era sa cula oti.  

Na leqataki ni cevata ni dra e baleta na icula ni COVID-19 na Johnson & Johnson, sega ni Pfizer se Moderna. E vakatura na DOH vei ira na vinakata tiko mera cula ena itatarovi ni COVID-19, mera cula ena wainimate na Moderna kei na icula na Pfizer. Ia na icula na J&J e se rawa tiko ga ni vakayagataki ke sega ni soli vei iko se o vinakata mo cula ena dua vei rau na icula qo. Yalovinaka mo veitaratara kei nomu vuniwai mo drau veivosakitaka na nomu digidigi. 

Ke o mani cula ena itatarovi ni COVID-19 na J&J ena loma ni tolu na macawa sa oti se o tuvanaka mo cula ena itatarovi ni COVID-19 na J&J, mo na kila na kena ririko ena vuku ni cevata ni dra e vakavuna na TTS. E okati kina na mosi kaukaua ni ulu, mosi ni kete, mosi ni yava, kei na/se leka nomu icegu. Ia ke yacovi iko eso na ivakatakilakila qo e bibi mo qara sara na veivuke vakavuniwai.

Nanuma tiko ni rawa ni o vakila eso na revurevu lalai, wili kina na matetaka, mosi ni ulu, wawale ni yago, kei na mosi ni isema/masela ni yago, ena imatai ni macawa ni gauna o sa cula kina ena icula ni COVID-19. Ena tekivu manati iko na ivakatakilakila qo ena loma ni tolu na siga ni oti na nomu cula qai sega ni dede sa oti tale.
 

Na cava na kena ibalebale ni vakadonuya na FDA na icula?

Me vakadonui e dua na ka, e dau taura na gauna me vakadikeva vinaka na FDA na itukutuku sa kumuni rawa, e duidui sara mai na kena vakayagataki ena gauna ni leqa tubukoso. Me vakadonui e dua icula, me laurai ni cakacaka vinaka ina yago, e walia na leqa qai muri vakavinaka na ivakatagedegede e vinakati ena kena vakarautaki.

Ena rawa vua na FDA me vakadonuya na kena vakayagataki e dua na wainimate ena leqa tubukoso (EUA) ni bera ni solia na kena laiseni ni veivakadonui. Na inaki ni EUA me rawa kina vei ira na lewenivanua mera cula rawa me rawa nira bula mai na kena waraki tu vakabalavu na kena dikevi vakavinaka na itukutuku kece. Ia ena se vinakati tiko ga me dikeva sara vakavinaka na EUA na itukutuku kece ni kena vakatovolei—ia ena vakayacori ena loma ga ni dua na gauna lekaleka. Se mani EUA cava e solia na FDA era na dikeva tale na Scientific Safety Review Workgroup (Tabana ni Veidikevi Vakasaeinisi ni iTataqomaki), me tiki ni Western States Pact (Veivakadonui ni so na Wase ni Vanua) (Volai ga vakavalagi).

Na cava na veidinadinati na Western States Pact?

Ena Okotova, 2020 e biuti ratou vata na vanua o Oregon, Nevada, Colorado kei Kalifonia o Washington mera lewena e dua na ilawalawa e vakatokai me Western States Scientific Safety Review Workgroup (Western States Pact) mera dikeva na kena rawa ni veitaqomaki kei na sala e yaga kina ina yago na icula ni COVID-19 ni sa vakadonuya na FDA. Na ilawalawa qo ena vakadikeva vinaka tale na veika kece e baleta na icula me kua ni lako vakaca ina yago.

Na matailawalawa qo era okati kina o ira na kenadau era lesi mai na dui wasewase ni vanua, o ira na saenitisi kilai era kenadau ena vakarautaki ni wainimate eso me baleti ira na lewenivanua. Ni vakadonuya na FDA me vakayagataki e dua icula se wainimate ena leqa tubukoso, eratou na dikeva tale na ilawalawa qo na tukutuku sa kumuni rawa mai kei na veika e vakatulewataka na mataveilewai, eratou na qai biuta na nodratou ripote. E muri na iwalewale qori ena tolu na icula sa tiko ena gauna qo e Washigton, ena vakayacori tale ga qori ena icula kece ni COVID-19 e Emergency Use Authorization (EUA) ena veigauna mai liu. Wilika mada na veika ratou dikeva na Western States Scientific Safety Review Workgroup:

Ena cakacaka vakacava i yagoqu na icula ni COVID-19?

Sarava ena vidio qo na sala e cakacaka kina na icula e yagoda (Volai ga vakavalagi).

Na icula ruarua ni mRNA (iCula ni COVID-19 na Pfizer kei na Moderna)

E rua vei ira na icula e vakarautaki e vakatokai me messenger RNA (mRNA).

Na mRNA e vakavulica na sela ni yagomu me bulia e dua na isasabai me uqeta na yavala ni sotia. Ena kila na sotia ni yagomu na protein e sega ni dodonu me tiko, ena tekivu bulia sara na yagomu na isasabai. Ena kila na isasabai qo na sala me valuti kina na COVID-19 ke mani tauvi iko ena dua tale na gauna e muri. Ke sega mada ga ni tauvi iko na mate na nomu cula o sa vukea tiko kina na yagomu me bulia na isasabai me taqomaki iko mai na COVID-19. Na gauna sa vakayacora kina na nona itavi, ena kasere totolo sara na mRNA ena totolo tale ga na kena galala laivi yani yagomu.

iCula na viral vector (iCula ni COVID-19 na Johnson & Johnson)

E dua vei ira na icula ni COVID-19 e vakatokai na viral vector.

Na icula na vector e buli mai na tikina malumalumu ni virus (e duidui sara mai na kena e vakavuna na COVID-19). Na mRNA e vakavulica na sela ni yagomu me bulia e dua na isasabai me uqeta na nodra yavala na sotia ni yagomu. Ena kila na sotia ni yagomu na protein e sega ni dodonu me tiko, ena tekivu bulia sara na yagomu na isasabai. E kena ibalebale qo ni sega sara ni o tauvimate sa vulica na yagomu na sala me valuta kina na mate ni COVID-19 ena dua na gauna e muri.

Na icula na vector e tiko vei keitou e cula ga vakadua. Ni oti nomu cula ena rawa ni taura e rauta ni rua na macawa mo rawa ni taqomaki sara vakavinaka.

Ena so na gauna ke o cula o na rawa ni vakila na ivakatakilakila ni matetaka se batabata, ia e sega ni veivakaleqai.

Ke o via kila eso tale na itukutuku, raica eso na idusidusi qo: Na iYaloyalo ni Wainimate ni COVID-19 kei na iCula ni COVID-19: Veika mo Kila.

Ena sega ni rawa ni toso na coronavirus ke dua na iwiliwili vinaka ena itikotiko era valuta rawa. E kena ibalebale qo ni rawa nida tarova na kena veidewavi totolo sa na volekata tale ga yani na kena mai cava na matedewa.

E buli vakacava na icula ni COVID-19?

Na vidio lekaleka qo ena vakamacalataka na sala e buli kina na icula ni COVID (Volai ga vakavalagi).

Na cava na icula na mRNA?

Na icula na messenger RNA, se mRNA e dua na mataqali icula vou. Na mRNA e vakavulica na sela ni yagomu me bulia na “spike protein” e sega ni vakaleqa na yago. Na spike protein e laurai ena yagona na coronavirus e tuba. Na sotia ni yagomu ena raica na protein e sega ni dodonu me tiko e yagomu ena qai yavala sara na sotia ni yago mera buli na isasabai me valuta. Qo na ka vata ga e dau yaco e yagoda ena gauna e tauvi keda tale ga kina na mate na COVID-19. Na gauna sa vakayacora kina na nona itavi, ena kasere totolo sara na mRNA ena totolo tale ga na kena galala laivi yani yagomu.

E macala sa dau vakayacori mai na veigauna na mRNA ena veika vakavuniwai kei na nodra qaravi na manumanu, na kena buli na icula ni wainimate ena iwalewale qo sa dua dina na cavuikalawa levu ena veika vakasaenisi, e rawa ni kena ibalebale tale ga ni sa na bau rawarawa dina na kena buli na wainimate ena veigauna se bera mai.

O rawa ni wilika e levu tale na itukutuku me baleta na sala e cakacaka kina na mRNA ena website ni CDC (Volai ga vakavalagi).

Na cava na icula na viral vector?

Na icula qo e vakayagataka e dua na iwase malumalumu dua tale na virus (na "vector") ena vakavulica na nomu sela. Ena curu yani ena sela na icula qai cakacaka vata kei na sela me bulia kina na tiki ni spike protein ni COVID-19, e sega ni leqataki me veivakaleqai. Na yago ni sela qo ena laurai kina na ibulibuli ni spike protein, ena kila sara na sotia ni yago ni sega ni dodonu me tu kina. Sa na qai bulia sara na sotia ni yago na isasabai qai uqeta eso tale na sela mera valuta na mate e nanumi sa basika qo. E kena ibalebale qo ni sega sara ni o tauvimate sa vulica na yagomu na sala me valuta kina na mate ni COVID-19 ena dua na gauna e muri.

Na wainimate cava soti e tiko ena icula?

Na wainimate e wakivata kei na icula ni COVID-19 e dau caka ga vakalevu ena icula ni tataqomaki. Na wainimate e wakivata kina, na messenger RNA (mRNA) se adenovirus e vakavoutaki, wakivata kei na uro, masima kei na suka me taqomaka na wainimate me bula balavu kei na kena veikauyaki, me cakacaka vinaka tale ga kina e yagomu.

E sega ni biu ena icula na Pfizer, Moderna, kei na Johnson and Johnson na sela ni tamata (wili kina na sela ni gone kunekunetaki), manumanu ni mate ni COVID-19, drega, wainimate me tu kina vakadede, se dua na wainimate e kau mai na manumanu me vaka na vuaka se na gelatin. Na wainimate ni cula e sega ni vakasucumi mai na yaloka qai sega kina na tikitiki ni yaloka.

O rawa ni raica na veika kece e wakivata kei na icula ena ivakamacala ni icula na Pfizer (Volai ga vakavalagi), Moderna (Volai ga vakavalagi), kei na Johnson & Johnson (Volai ga vakavalagi) ena kena tikidua.

E tiko beka na icula na Johnson & Johnson na tiki ni sela ni gone se qai kunekunetaki?

A buli na icula ni COVID-19 na Johnson & Johnson ena ivakarau vata ga e buli kina na vo ni wainimate. E sega ni tiko kina na tiki se sela ni gone e se qai kunekunetaki. E dua na tikina a buli kina na wainimate e vakatotomuria na sela ni vakalutu digitaki e vakayacori ena 35 na yabaki sa oti, na sela qori e qai mai susugi ena kena vale. Mai na gauna qori me yacova mai qo sa mai maroroi qai qaravi vinaka ena kena vale na sela ni icula qo. Qo ena vou beka vei ira eso. E va tale ga qori na kena buli na icula ni chickenpox, misila ni jamani kei na hepatitis A.

Ena rawa beka ni vakavuna na icula ni COVID-19 meda kua ni vakaluveni?

E sega ni dua na ivakadinadina vakasaenisi ni rawa ni vakaleqa na nomu rawa ni vakaluveni na icula. Na gauna o cula kina, ena cakacaka na icula kei na sotia ni yagomu me bulia kina na itataqomaki me valuta na coronavirus. Na ituvatuva qori ena sega ni lai vakalatilati kei na noda gacagaca ni vakatubukawa.

Na Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (Volai ga vakavalagi), American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) (Vosa ga vakavalagi), kei na Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM) (Vosa ga vakavalagi) e vakatura mera cula ena icula ni COVID-19 o ira na bukete kei ira na veivakasucumi tiko vei ira na luvedra se o ira era nakinaki tiko mera bukete. E levu vei ira na sa cula oti ena COVID-19 era sa bukete se ra sa vakasucuma na gone era bulabula vinaka.

Ena gauna qo e sega ni dua na ivakadinadina ni vakaleqa na nomu rawa ni vakaluveni na icula ni COVID-19. E vakayacori e dua na vakadidike vei ira e le 45 na tagane (Vosa ga vakavalagi) era cula ena icula ni COVID-19 na mRNA (qori na Pfizer-BioNTech se Moderna) ni dikevi na nodra wai ni vakatubukawa ke dua na veisau, me vaka na kena levu kei na kena veitosoyaki, qori ni bera nira cula kei na gauna era cula oti kina. Era sega ni raica na daunivakadidike e dua na veisau ena wai ni vakatubukawa ni tagane ni oti na nodra cula.

Sa mai nanumi tu ni tauvimate e vu mai na kena lutu ena loma ni dua na gauna lekaleka na iwiliwili ni wai ni vakatubukawa ni tagane era bulabula vinaka. E macala ni matetaka e dua na revurevu lekaleka ga ni COVID-19, ia e sega ni dua na kena ivakadinadina ni mai vakavuna me lutu na iwiliwili na nona wai ni vakatubukawa na tagane na icula ni COVID-19.

Raica nodratou itukutuku na CDC ena icula ni COVID-19 vei ira na via vakaluveni (Volai ga vakavalagi) mo kila eso tale na itukutuku. O rawa tale ga ni raica nodratou tabana me baleta na cula na CDC (Volai ga vakavalagi) ena itukutuku matata tale eso me baleta na icula.

Na cava eso na ituvaki ena basika ni dua sa cula oti?

Na icula ni COVID-19 na Pfizer/Comirnaty, Moderna/Spikevax, kei na Johnson & Johnson (Janssen)

Me vaka na vo ni icula ena dau vakilai ga na mosi ni tabamu, wawale ni yago, mosi ni ulu kei na momosi ni masela.

Na revurevu qo era ivakatakilakila ni sa cakacaka tiko na icula. Ena gauna e vakatovolei kina na icula na Pfizer kei na Moderna, eso era vakila na revurevu wainimate ena loma ni rua na siga ni oti na cula, qai dau taura e dua na siga taucoko me qai oti. E dau qai basika vakalevu na ituvaki qori ni sa oti na ikarua ni cula. Ena gauna e vakatovolei kina na icula ni Johnson & Johnson, e vakatakilai na revurevu ni wainimate ena loma ni dua se rua na siga.

Ena icula kece e vakatovolei era sega ni vakila soti na yabaki 55 lako cake na revurevu ni cula ni vakatauvatani kei ira na gone lalai.

E laurai ena vakatovotovo e vakayacori ni rauta ni:

Pfizer/Comirnaty

  • Walusagavulu na pasede era ripotetaka na mosi ni ligadra
  • Limasagavulu na pasede era ripotetaka na wawale ni yago kei na mosi ni ulu
  • Tolusagavulu na pasede era ripotetaka na momosi ni masela

Moderna/Spikevax

  • Ciwasagavulu na pasede era ripotetaka na mosi ni tabadra
  • Vitusagavulu na pasede era ripotetaka na wawale ni yago kei ni ulu
  • Onosagavulu na pasede era ripotetaka na mosi ni masela

Johnson & Johnson

  • Onosagavulu na pasede era ripotetaka na mosi ni tabadra
  • Vasagavulu ka lima na pasede era ripotetaka na wawale ni yago kei na mosi ni ulu
  • Vasagavulu na pasede era ripotetaka na mosi ni masela

O na rairai rogoca eso na vatavatairalago eso me baleta eso na mataqali revurevu ni mate e sega ni dina ena kompiuta se na social media (sala ni veikilai ena internet). Mo na dau vakadeitaka kece na ivurevure ni itukutuku ena gauna o wilika kina.

Na cava ena yaco keu tauvimate ena icula ni COVID-19?

Me vaka ga na wainimate tale eso, e rawa ni mosi na tabamu, vakila na katakata, mosi na ulumu, se wawale na yagomu ni o se qai cula oti. Qo e vakaraitaka ni sa cakacaka tiko na wainimate.

O na rairai nanuma ke rawa tale ni o lai cakacaka se vakayacora tale na nomu itavi ni veisiga ni tarai iko na revurevu ni cula. Era na rairai veinanuyaka na itaukei ni cakacaka ke sa rawa ni lesu tale mai cakacaka e dua na nona tamata cakacaka. Ni o sa vakacavara na nomu cula (2 na icula ni Pfizer se Moderna se 1 na icula ni Johnson & Johnson) ena dau taura tale e 2 na macawa mo rawa ni qai taqomaki vinaka, ia se rawa tiko ga ni o tauvi COVID-19 ke tarai iko ni bera qori. E bibi mo nanuma tale tiko ga ni na duidui na kena cakacaka na icula vei ira na tamata yadua, ena rawa ni 1 ina le 2,500 na tamata era cula ena sega ni cakacaka vua na icula.

Na iyaloyalo qo (PDF) o na kila kina ke sa cakacaka tiko na nomu cula se na gadrevi mo na lai dikevi ena COVID-19 qai lai tiko vakatikitiki. Ke tarai iko na revurevu ni mate ena kena iwasewase e loma, o na rairai gadrevi mo lai dikevi vakavuniwai se waraka qai raica. Ena oti na revurevu ni wainimate ni oti e dua se rua na siga, e rairai kena cakacaka wale ga na wainimate. Ke mani toso tiko ga na kena revurevu se ke o vinakata, mo qara na nodra veidusimaki na vuniwai. Ke mani tauvi iko na COVID-19 se dua a rairai vakadewava vei iko, ena vinaka mo vakayawaki iko vei ira eso tale ena vuku wale ga ni qaqarauni. Ke tarai iko e dua na ituvaki leqataki ni o se qai cula oti ga ena icula ni COVID-19, qirita na 9-1-1 ena kena gauna totolo duadua.

Ke o mani tauvimate ni o sa cula oti, mo na ripotetaka na ituvaki leqataki qori ina Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS, iTuvatuva ni iTuvaki e Lako Vakaca Sara Kina na Wainimate) (Volai ga vakavalagi). Na "ituvaki leqataki" e dua na ituvaki e yacovi iko ni o se qai cula oti ga se revurevu ni cula. Mo kila e levu tale na itukutuku e vauca na VAERS, raica na "Na cava na VAERS?" e volai toka e ra.

Na cava na VAERS?

Na VAERS e dua na ituvatuva ni veivakadreti e qarava na Centers for Disease Control and Prevention (CDC) kei na Food and Drug Administration (FDA). Na VAERS ena rawa ni kila totolo na leqa e rairai vu mai na icula.

Ena rawa ga ni dua e (vanua o lai laurai kina, koya e tauvimate, koya e veiqaravi tiko vei ira na malumalumu) ripotetaka e dua na ituvaki leqataki e vu mai na cula ena VAERS (Volai ga vakavalagi).

E vakaiyalayala ga na ka e rawa ni vakayacora na ituvatuva. Na ripote ni VAERS ena sega ni rawa ni tukuna na icula e vakavuna e dua na ituvaki. E kena ibalebale ga ni sa cula oti e dua.

A tuvanaki na VAERS me vukei ira na saenisiti mera dikeva ke yaco veitaravi e dua na ka se ke ratou raica e dua na tikina ena gadrevi me ratou dikeva vakavinaka ni rawa ni yaco kina na leqa. E sega ni dua na lisi ni veika e vakadeitaki me baleta na icula.

Ni o ripotetaka e dua na ka ina VAERS, o sa vukea tiko na CDC kei na FDA me vakadeitaka e dua na ituvaki e rawa ni veivakaleqai, mera raica tale ga ke se rawa ni tomani tiko ga na veicula. Ke mani yaco e dua na ituvaki, era na yavala totolo qai vakaraitaka vei ira na vanua ni laurai na veika me namaki.

Ke sa tauvi au oti na COVID-19, e se rawa tiko ga niu cula?

Io, e vakatura na Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP, Komiti ni Veivakasalataki ni iVakarau ni Veicula) vei ira sa tauvi ira oti na COVID-19 mera cula.

E laurai ena itukutuku sa kumuni ni sega ni rawa me tauvi iko tale na COVID-19 in oti e 90 na siga mai na gauna a tauvi iko kina. Ia e sega ni se matata tiko na balavu ni gauna e rawa ni sabaya ga vakataki koya na yagomu na mate.

O ira era tauvi COVID-19 tiko ena gauna qo mera na qai cula sara ena gauna sara bula vinaka tale kina se sa mai oti vinaka na gauna era vakadreti mera tiko vakatikitiki kina.

O ira na se qai dewavi ira ga na COVID-19 mera na wawa tale mera qai cula ni sa oti na nodra tiko vakatikitiki, ke rawa tale ga nira vakayawaki ira mai vei ira tale eso. Ke mani ririkotaki nira rawa ni vakadewa na mate vei ira eso tale, e rawa nira cula ena gauna era korotini tiko kina me tarova na kena veidewavi na mate.

Ena idusidusi matailalai me baleta na tiko vakatikitiki kei na korotini, o rawa ni rai ena neitou tabana ni Korotini kei na tiko Vakatikitiki tabana ena internet ni iTukutuku e Vakarautaki kei na Vakatutu me Baleta na COVID-19 (Volai ga vakavalagi).

E rawa tiko ga niu cula ena icula ni COVID-19 ke a lako vakaca vei au ena dua na gauna sa oti na icula?

Na icula me kua ni soli vei ira e kilai ni lako vakaca sara vei ira na cula ena dua na gauna sa oti, me vaka na anaphylaxis, ena dua na icula ni mRNA se viral vector, se na veika e wakivata kei na icula ni COVID-19 na Pfizer-BioNTech/Comirnaty (Volai ga vakavalagi), Moderna/Spikevax (Volai ga vakavalagi), se Johnson & Johnson–Janssen (Volai ga vakavalagi).

O ira e lako vakaca sara vei ira na icula se gadrevi mera vukei ena so tale na icula me tarova na mosi, e se rawa nira cula tiko ga. Ia e gadrevi vei ira na veicula mera na vakasalataki ira rawa ena veika ena rawa ni yaco. Ke sa mani vakatulewataka me na cula, e dodonu vei koya e veicula me na dikevi koya tale me 30 na miniti me raica ke lako vakacava vei koya na icula.

E vakatura na Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) mera vakadikevi kece tale na cula me rauta ni 15 na miniti ni oti na nodra cula ke mani lako vakaca na icula. Raica na nodratou vakatutu ni veidikevi me baleta na icula na mRNA na ACIP (Volai ga vakavalagi) mo kila eso tale na itukutuku.

Veika me caka mo rawa ni cula kina

E Vinakati Dina meda cula ena icula ni COVID-19?

E vakatau sara ga vei iko ke o via cula ena icula ni COVID-19, ia eso na itaukei ni cakacaka, koronivuli, kei na univesiti era vakabibitaka mera cula rawa na gole kina.

Na vanua o Washington e vakabibitaka mera cula na:

O ira qo ena gadrevi mera cula ena icula ruarua ni COVID-19 (mera sa vakacavara oti na rua na macawa ni cula) ena Okotova 18, 2021. Na veivakadreti qo era wili tale ga kina na dau caka konitaraki, ira na bolecakacaka, se na dua tale na itavi ni veiqaravi e vakayacori ena veivanua qori.

Ke o mani lewena tiko e dua na iwasewase qo se na gadreva na itaukei ni nomu cakacaka se koronivuli mo cula ena icula ni COVID-19, mo na veivosaki kei na tabana e qaravi ira na tamata cakacaka, itaukei ni cakacaka, se koronivuli mo kila e levu tale na ka. Ena sega ni siova na Tabana ni Bula na lawa e vakatura o itaukei ni cakacaka se vanua ni vuli torocake/univesiti.

Ena taqomaki iko kei ira dou veimaliwai na icula ni COVID-19, keitou veivakauqeti tale moni veitalanoa kei na nomuni vuniwai se vanua ni laurai me baleta kena yaga.

Ena vinakati beka vei luvequ me cula ena icula ni COVID-19 mera rawa ni lai vuli ena koronivuli ni K-12 se lai biu ena vanua era qaravi kina na gone?

Sega. E sega ni vakatura ena gauna qo e Washington mera cula ena icula ni COVID-19 na gone mera rawa nira lai vuli ena K-12 se ena veivanua era qaravi kina na gone. Mo kila eso tale na itukutuku me baleta na lawa eso sa vakaturi ena gauna qo raica na neitou tabana ni itataqomaki ni icula (Volai ga vakavalagi).

Ke sega ni cula na luvemu ena icula ni COVID-19 e sega ni gadrevi mo lai kauta mai e dua na kena sitivikiti ni veivagalalataki baleta ni sega ni gadrevi mera cula. Na Washington State Board of Health (Matabose ni Tabana ni Bula e Washington) ena vakadeitaka na icula vakacava me na vakayagataki e koronivuli kei na vanua era qaravi kina na gone.

Na cava na ivakatagedegede ni icula ena COVID-19 mera na muria na tamata cakacaka ena K-12?

Ena Okosita 18, 2021, a kacivaka na Kovana o Inslee e dua lawa ni na vinakati vei ira kece na cakacaka ena koronvuli na K–12 qori e okati kina na kena e dola raraba kei na kena e saumi, mera na cula ena icula ni COVID-19, se mera na vakaraitaka na nodra na ivola vakalotu se vakavuniwai nira vakagalalataki mera cula ena Okotova 18, 2021.

Na lawa qo e baleti ira kece na cakacaka ena veivanua ni vuli (Volai ga vakavalagi), wili kina o ira na:

  • Cakacaka tiko vakakonitaraki se o ira na tamata cakacaka ena private schools (koronivuli saumi) na K-12, koronivuli e dola raraba ena dui yasana na K-12, charter schools (koronvuli e vakayacora na veika era dui vinakata na gonevuli), kei na koronivuli ni dui tikina ena yasana o Washington (e sega ni lewai ena lawa qo na state-tribal education (nodra koronivuli na itaukei ni vanua e qarava na matanitu) kei ira na kena gonevuli),
  • na veivanua ni qaravi ni gone kei na itikotiko ni muri vuli era qarava ira na gone mai na vicavata na vuvale, kei ira na
  • tamata cakacaka ena koronivuli ni vuli torocake.

Me ikuri ni ivakamacala, raica na ivakaro ni cula ena COVID-19 vei ira na cakacaka ena koronivuli na K-12: veika e tarogi wasoma (PDF) (Volai ga vakavalagi) (Valenivolavola ni iLiuliu ni Veivakasalataki).

Ena rawa vakacava niu vagalalataki meu kua ni cula?

Ke vinakata o itaukei ni cakacaka se vanua ni vuli torocake/univesiti mo cula ena icula ni COVID-19, se gadrevi mo cula ena vuku ni Matanitu. Na veika e kacivaka o Jay Inslee ena Okosita 9 (Volai ga vakavalagi) se veika e kacivaki ena Okosita 18 (Volai ga vakavalagi), mo na veitaratara kei itaukei ni cakacaka vanua ni vuli torocake/univesiti mo kila kina na sala era kila kina na ivakadinadina ni cula, ke tiko tale ga na lawa ni digidigi mo vagalalataki, kei na veika ena vinakati mo cakava mo vagalalataki kina. Ena sega ni siova na Tabana ni Bula na lawa e vakatura o itaukei ni cakacaka se vanua ni vuli torocake/univesiti.

Ena sega ni gadrevi mo taura mai e dua na fomu ni veivakagalalataki ni Department of Health (DOH, Tabana ni Bula) me baleta na icula ni COVID-19. E sega ni vakarautaka na DOH e dua na fomu veivalalagatai mai na icula ni COVID-19. Na Washington state Certificate of Exemption (COE, Sitivikiti ni Veivagalalataki ni Vanua o Washington) e baleti ira ga na itubutubu/dauniveisusu era via vagalalataki ira na luvedra mai na icula ni tataqomaki e gadrevi vei ira na gonevuli ena koronivuli ni K-12, ira na muri, se vanua era qaravi kina na gone. Ena gauna qo e sega ni vakatura na vanua o Washington mera cula ena icula COVID-19 na gone era lai vuli se lako ena itikotioko era qaravi kina na gone, e sega gona ni okati ena COE.

Koronivuli kei na Vanua era Qaravi Kina na Gone

E rawa nira cula na gone era se bera nia Yabaki 18?

Io. O ira na itabagone yabaki 5 se sivia era rawa ni cula ena wainimate na Pfizer-BioNTech. O ira na itabagone era se bera ni yabaki 17 ena rairai gadrevi nodra veivakadonui nona itubutubu se dauniveisusu (Vosa ga Vakavalagi) mera cula, vakavo ke sa tu vei ira na dodonu vakalawa mera vakatulewa ga vakataki ira. Raica neitou tabana ena Vaccinating Youth (Cula na iTabagone) mo kila eso tale na ivakamacala.

Taroga ena vanua ni cula me baleta na ivakatagedegede ni kena gadrevi me vakaraitaki na veivakadonui vakaitubutubu se soli ni veivakadonui vei ira na vakadonui vakalawa mera vakatulewa vakataki ira.

Ena gadreva beka na matanitu mera cula ena icula ni COVID-19 na gone mera curu ina koronvuli na K-12?

Na State Board of Health (Matabose ni Tabana ni Bula ni Vanua), sega ni Department of Health (Tabana ni Bula), e tiko vua na doodnu me vakatura na lawa mera cula na gonevuli ena koronivuli na K-12 (Revised Code of Washington (RCW, Lawa Vakavoutaki e Washington) 28A.210.140).

Erau sa veitaratara tiko na Matabose kei na Department of Health me tuvanaki e dua na Technical Advisory Group (iWasewase ni Dauniveivakasalataki). Era na veivosakitaka ke gadrevi mera na ulabaleta na ivakatagedegede e vakatura na Matabose qai vakayagataka ga na wainimate ni COVID-19. Mera na vakatututaka tale ga se na gadrevi me okati tale ga ena lisi ni matanitu ni veiwainimate bibi eso mera na cula kina o ira na lai vuli. Sa namaka tiko na Matabose me na vakayacora e dua na bose ena Janueri 2022, me veivosakitaki kina na veika sa vakayacora na iwasewase ni dauniveivakasalataki.

Ena rawa ni cula ena so tale na icula na luvequ ena gauna sa cula oti kina ena icula COVID-19?

E rawa ni cula ena gauna qo ena icula ni COVID-19 ena loma ni 14 na siga nira cula kina ena so tale na cula, wili kina ena gauna vata ya.

Ena rawa ni veisautaki eso na lawa ni veika e vauca na icula ena gauna ni vuli ni yabaki 2021-2022 ena vuku ni mate na COVID-19?

Na Matabose ni Tabana ni Bula ni Vanua ena vakadeitaki ke gadrevi me veisau na lawa eso e vauca na icula. E sega ni se veisau ena gauna qo. Ena vinakati vei ira na gonevuli mera muria na ivakatagedegede e vauca na icula ni bera nira gole ena imatai ni siga e koronivuli.

Bula ni oti na icula

Na cava na ibalebale ni dua sa cula vakaoti?

O sa okati mo cula vakaoti ni oti e rua na macawa na nomu cula ena ikarua ni wase ni cula ni COVID-19 (Pfizer-BioNTech se Moderna), se ni oti e rua na macawa ena nomu cula ga vakadua ena icula na (Johnson and Johnson (J&J)/Janssen).

Na cava meu cula kina vakaoti?

Ni o sa cula vaka oti:

Mo kila eso tale na itukutuku, raica na vidio qo: Na veika mo namaka ni o sa cula oti ena iCula ni COVID-19 (Volai ga vakavalagi).

Keu sa cula vakaoti ena COVID-19, ena vinakati tiko ga meu qaqarauni?

Io. Kevaka mada ga o sa cula oti, ena vinakati mo daramaka tiko ga na iubi ni mata ni o tiko ena loma ni dua na vanua era tiko kina eso tale. E cakacaka vinaka na icula ni COVID-19, ia e sega ni 100% na kena veivakabulai. Eso era rawa ni tauvi COVID-19 tiko ga kevaka mada ga era sa cula oti. Ni toso cake tiko na iwiliwili ni kena veidewavi ni mate se variant, e bibi gona vei keda kece meda qaqarauni ena noda daramaka na iubi ni gusu kei na ucu me tarova kina na veidewavi ni matetaka. 

Kevaka mada ga o sa cula oti, e dodonu mo:

Yalovinaka mo raica na iDusidusi ni iUbi ni Gusu kei na Ucu (Vosa ga Vakavalagi). Me baleta na itukutuku ni veidikevi ni COVID-19 se kena ivola ni veidusimaki, raica na iTukutuku ni Veidikevi (PDF) (Vosa ga Vakavalagi).

Ena vinakati meu daramaka tiko ga na iubi ni mata ena vanua era tiko kina eso tale?

Ena vinakati mera dara na iubi ni mata o ira kece na sivia na yabaki rua ena vanua era tiko kina eso tale.

O ira na sega ni cula se o ira na se qai cula ga vakavo mera na daramaka na iubi ni mata ra qai tiko veiyawaki 6 na fiti (2 na mita) nira tiko ena vanua era tiko kina eso tale.

Keu mani tauvi COVID-19 qai cula vakaoti, ena vinakati beka meu korotini?

Sega, ke o sa cula vakaoti ena sega ni gadrevi mo korotini se dikevi ke o mani veitaratara kei na dua e tauvi COVID-19. Ena yaco qori kevaka o sega ni tauvimate. Ia se na qaravi tiko ga mo yadrava na revurevu ni COVID-19 ena loma ni 14 na siga e mai dewavi iko kina na mate.

Ke o mani vakila na revurevu ni mate, mo tiko vakatikitiki qai veitaratara kei na tabana ni bula. Tukuna rawa vei ratou ni o sa cula oti ni bera ni o kerea mo dikevi.

E rawa beka nira veisiko vei ira na sega ni cula na vuvale era sa cula oti?

Ena vakatau. Ke dua vei rau na vuvale e tiko kina e dua e ririkotaki sara vakalevu ni rawa ni tauvimate bibi ena COVID-19 (Volai ga vakavalagi), ena rawa ni dou sota e tautuba se loma ni vale ni dola tu na katubaleka, daramaka na iubi ni mata e veirauti vinaka, qai muria na idusidusi ni tiko veiyawaki (rauta ni 6 na fiti / 2 na mita).

Ke sega ni tiko e dua ririkotaki ni rawa ni tauvimate bibi ena vuvale ruarua, e rawa ni dou sota e tautuba se loma ni vale qai sega gadrevi me daramaki na iubi ni mata baleta ena dredre me veidewavi na mate ni COVID-19.

Vakacava ke so ena noqu vuvale era sa cula vakaoti qai so tale era se bera ni cula?

Ke so ga ena nomu vuvale era sa cula se bibi tiko ga mo qaqarauni me vaka ga ni dou se bera ni cula taucoko. E kena ibalebale qo ni dodonu mo na dara na iubi ni mata qai tiko veiyawaki me 6 na fiti (2 na mita) ni o sikovi ira eso tale na vuvale era se bera ni cula - mo kua tale ga ni lako ena isotasota va qori.

O rawa ni veisiko kei ira na sa cula oti ena dua ga na gauna o vinakata, ia me kua ga ni dua ena vuvale qori e tiko kina e dua e ririkotaki ni na rawa ni tauvimate bibi ena COVID-19.

Au rawa ni sota kei ira e dua na ilawalawa levu ke keimami sa cula vakaoti kece?

Na sotasota kei ira na sa cula oti e sega soti ni vakasama vinaka. E vinakata na DOH vei ira na kece na tamata se mani vakacava na ituvaki ni nodra cula mera na dara tiko ga na iubi ni mata e tautuba, vakabibi ke dredre kina na nodra rawa ni yawaki ira eso era sega ni vuvale vale. Ena vinakati na daramaki ni iubi ni mata ena soqo e vakayacori e tautuba se sotasota era tiko kina e 500 na tamata se sivia.

Ke caka na sotasota ena vanua era tiko kina e le levu, ena vinakati vei ira kece na sivia na yabaki 5 mera na dara na iubi ni mata se mani vakacava na ituvaki ni nodra cula. E sega ni dodonu mera daramaka na iubi ni mata o ira na gone era se bera ni yabaki rua ni rawa ni sogota nodra icegu. Ni dou tiko vakavuvale ena vanua era tiko kina eso tale mera vakaraici wasoma na gone yabaki rua, tolu se va vei nodra dui itubutubu se dua e qase cake vakauasivi ni gadrevi mera dara na iubi ni mata ena veigauna taucoko.

Keu sa cula oti, e rawa niu marautaka na noqu lai kana ena valenikana?

E sega ni leqataki sara vakalevu na kena rawa ni veidewavi na mate ni COVID-19 vanua me vaka na vale ni kana se vanua ni vakaukaua yago vei ira na sa cula vakaoti. O ira na sa cula oti era rawa ni sotasota vata qai sega ni vaka iubi ni mata se mera tiko veiyawaki ena so na ituvaki. E vakatura na Tabana ni Bula mera daramaka na tamata kece na iubi ni mata se mani vakacava na ituvaki ni nodra cula, qori ena veivanua era tiko kina e le levu se vanua era osodrigi tu kina na tamata, e vinakati tale ga mera daramaka e loma ni dua na vale o ira kece na sa sivia na yabaki 5.

O ira na sega ni cula se o ira na cula ga vakavo ena gadrevi mera daramaka tiko ga na iubi ni mata qai tiko veiyawaki me 6 na fiti (rua na mita) nira tiko ena veivanua era tiko kina eso tale se nira veisiko wavoki.

E dodonu beka meu vakaraitaka na ivakadinadina niu sa cula?

Eso na vanua era na rairai gadreva na ivakadinadina ni o sa cula oti me vakadonui kina eso na ka. Mo taro ena tabana ni bula ena nomu vanua mo kila e levu tale na ka.

Eso na bisinisi era na vinakata mo vakaraitaka na ivakadinadina ni o sa cula, qai levu tale ga na bisinisi era vakarawarawataka ga na ka vei ira na sa cula oti. Ena so tale na iwase ni vanua era na kerea na ivakadinadina ni nomu sa cula mo rawa ni vakadonui kina ena so na ka. Mo taro ena tabana ni bula ena nomu vanua mo kila e levu tale na ka.

Mo maroroya gona na nomu kad ni cula me vaka e dua na ivola ni sucu se ivola bibi! (Volai ga vakavalagi) Mo tabaka ena nomu talevoni qai maroya tiko e vale. Wilika e levu tale na ka me baleta na kad ni cula kei na kemu itukutuku ni cula (Volai ga vakavalagi).

Vakacava keu cula ga vakavo?

Ena icula ena vinakati mo cula kina vakarua (Pfizer-BioNTech se Moderna), o se okati tiko ga me dua e “cula vakavo” ke o se cula ga vakadua se ke se bera sara ni o yacova na rua na macawa ni o se qai cula ga ena ikarua ni cula. Ena dua ga na ivakarua ni cula (Johnson and Johnson (J&J)/Janssen), o se okati tiko ga me dua e “cula vakavo” ke se bera sara ni o yacova na rua na macawa ni o se qai cula ga ena ikarua ni cula.

Ni o waraka tiko mo vakacavara vinaka na rua na macawa ni nomu cula se mo cula vakaoti, e se bibi tiko ga mo qaqarauni. E kena ibalebale qo mo:

Au se rawa tiko ga ni tauvi COVID-19 keu sa cula mada ga?

Sa na bau dredre toka, ia se rawa tiko ga. E yaga sara vakalevu na icula, ia e sega ni 100 na pasede. Ke o vakila na ivakatakilakila ni COVID-19 (Volai ga vakavalagi), mo na yawaki ira eso tale qai veitaratara kei na dua ena tabana ni bula. Era na rairai vakatura mo lai dikevi ena COVID-19.

Ena itukutuku eso e vauca na vakadikevi ena COVID-19 yalovinaka mo rai ena iTukutuku ni Vakadikevi ena COVID-19 (PDF) (Vosa ga Vakavalagi) se raica na iTukutuku ni Veidikevi.

Au rawa ni vakadewa na COVID-19 keu sa cula oti?

Ena rawa ni dewa na mate vei ira na dua ga na iwliwili lailai ni tamata era sa cula oti, qori e wili tale tiko ga kina na mate vou eso se variant. Ia e laurai ena, vakadidike taumada (Volai ga vakavalagi) ni o ira na sa cula oti vakarua era tauvi COVID-19 era rawa ni vakadewa vei ira eso tale.

Au na qarauna vakacava meu kua ni lomabibi se lomaleqa ena gauna ni COVID-19?

Keitou kila ni rawa ni vakaleqa na kemu ituvaki vakayago kei na ivakarau ni nomu vakasama na matedewa e tarai keda tiko qo. Sega ni o iko duadua o sotava tiko qori. E levu era tiko e Washington era lomabibi ra qai lomaleqa ena vuku ni leqa vakailavo, leqa ni cakacaka, sogo ni koronivuli, tiko vakatikitiki se leqataka nodra bula, era rarawa, takali na wekadra kei na so tale. E qai mai kuria tale ga na lomabibi na kena mai waraki tu yani na kena vakayacori eso tale ka era dau taleitaka.

Qo e vica na ivukevuke e rawa ni vukei iko mo vosota rawa kina na lomabibi kei na lomaleqa:

iKuri ni iCula me Veivakaukauataki

Na cava na duidui ni ikuri ni cula ni COVID-19 kei na icula na veivakaukauataki?

Na ikuri ni cula (e kilai tale ga me ikatolu ni cula) e baleti ira na sega ni kaukaua sara na sotia ni yagodra. Ena so na gauna o ira e vakaleqai na sotia ni yagodra e berabera na kena rawa ni yavala na yagodra mera taqomaki mai na mate ena gauna sa ra cula vakaoti kina. Ni yaco qori, na nodra cula ena ikatolu ni cula ena veivuke mera taqomaki vinaka sara mai na mate.

Na icula ni veivakaukauataki e dau soli ni sa lai malumu tale na kaukaua ni wainimate ni sa oti toka e dua na gauna nona cula e dua (e vakatokai me cina damudamu ni veitaqomaki). Qo na vuna ena vinakati mo cula tale kina ena icula ni tetanus ni oti e 10 na yabaki, baleta sa na lai malumu tale na icula ni tetanus o cula kina ni o se gone.

O cei mera cula ena wainimate ni COVID-19?

Na U.S. Food and Drug Administration (FDA), Advisory Committee on Immunizations Practices (ACIP, Komiti ni Veivakasalataki ni iVakarau ni Veicula), kei na Western States Scientific Safety Review Workgroup (Tabana ni Veidikevi Vakasaeinisi ni iTataqomaki ni so na Vanua) era vakatura na ikatou ni icula vei ira e vakaleqai vakalailai se vakaleqai vakaca sara na sotia ni yagodra (Vosa ga Vakavalagi). E sega ni saumi na icula ni veivakaukauataki qo.

O na okati me dua e vakaleqai vakalailai se vakaleqai vakaca sara na sotia ni yagomu qai yaga tale ga vei iko mo cula ena ikatolu ni icula ni COVID-19 ke tarai iko tiko na veituvaki qo. Qo e okati kina o ira e:

  • Qaravi oti vakavuniwai ena vuku ni kenisa ni tumor se kenisa ni dra
  • Ira na qai sele ga se sosomitaki e dua na tiki ni yagodra ra qai vakayagataka tiko na wainimate me vakaukauataka na sotia ni yagodra
  • Ira se qai sele ga ni biu vei ira e dua na stem vou ena loma ni 2 na yabaki sa oti ra qai vakayagataka tiko na wainimate me vakaukauataka na sotia ni yagodra
  • Ira na vakaleqai vakalailai se vakaleqai sara vakaca na sotia ni yagodra (me vaka na mate na DiGeorge syndrome, Wiskott-Aldrich syndrome)
  • Sa ra tauvi HIV tu ena dua na gauna balavu se sega ni oti rawa
  • Vakayacori tiko vei iko na veiqaravi ni kena vakalevutaki na wainimate ni corticosteroids se so tale na wainimate me vakaukauataka na sotia ni yagomu.

E macala ni cula e tiko vei keda e 90 na pasede na kena rawa ni veitaqomaki mai na dui variant ni mate, ia e laurai ena vakadidike ni sega ni rawa nira taqomaki vinaka sara o ira na vakaleqai na sotia ni yagodra. Na ikatolu ni cula e sega ni okati me cula ni veivakaukauataki, ia e dua ga na ikuri ni ivakarau ni wainimate vei ira era sega ni se taqomaki vinaka sara ena icula ni wainimate era cula kina e liu.

Ke o cula ena wainimate na mRNA (Moderna se Pfizer) qai vakaleqai vakalailai se vakaleqai vakaca sara na sotia ni yagomu:

  • Mo na taura e dua tale na ivakarau ni cula ena rauta ni 28 na siga ni oti na ikarua ni nomu icula.
  • Ke rawa mo cula ena wainimate vata ga o cula kina ena rua na nomu icula sa oti. Ke sega na icula qori, o rawa ni taura e dua tale na icula ni mRNA.
  • Ena rawa ni o cula tale ga vakadua ena ivakarau ni icula ni veivakaukauataki ni wainimate ni COVID-19 na (Pfizer-BioNTech, Moderna se Janssen) ni o sa vakacavara na ikatolu ni nomu cula ena ivakarau ni wainimate na mRNA. Na nomu icula ni veivakaukauataki me na oti e 3 na vula mai na nomu cula ena ikatolu ni ivakarau ni wainimate na Pfizer, se 3 na vula ni oti nomu cula ena ikatolu ni ivakarau ni wainimate na Moderna. Ena vuku ni tikina qo, o ira na vakaleqai vakalailai se vakaleqai sara vakaca na sotia ni yagodra era rawa ni cula vaka va ena wainimate ni COVID-19.

Ke o cula ena Johnson & Johnson (Janssen) qai vakaleqai vakalailai se vakaleqai sara vakaca na sotia ni yagomu:

  • Ena dodonu mo cula ena dua na ivakarau ni cula ni wainimate ni veivakaukauataki ni COVID-19 (Pfizer-BioNTech, Moderna se Janssen) me rauta ni 2 na vula (8 na macawa) ni o taura oti na imatai ni ivakarau ni cula ni Janssen.
  • O koya e taura na imatai ni ivakarau ni cula ni wainimate ni COVID-19 na Janssen mera kua ni taura e sivia e rua na ivakarau ni wainimate ni COVID-19.

Ke dua nomu vakatataro me baleta na nomu cula ena dua tale na ivakarau ni cula, sega ni kemu ituvaki vakatauvimate, mo veitaratara kei na dua ena tabana ni bula.

Na cava e vakaturi kina vei ira eso na iwasewase na icula ni veivakaukauataki?

Na icula ni veivakaukauataki e itataqomaki me kua ni dua e tauvimate bibi, vakauasivi o ira e ririkotaki sara vakalevu ni rawa nira tauvimate bibi ena COVID-19. E vakaturi na icula ni veivakaukauataki vei ira kece na yabaki 12 se sivia mera taqomaki kina ena nodra tauvimate ena COVID-19. E bibi dina qo ena vuku ni kena sa tubu tiko ga na mate veidewavi kaukaua kei na kisi ni COVID-19 ena veivanua kece e Merika.

Na icula ni COVID-19 e vakadonui se vakayagataki e Merika e veivuke sara vakalevu me tarova na tauvimate bibi, curu bibi e valenibula, se mani mate sara ena COVID-19, e veivakabulai tale ga mai na mate vou e basika mai. Ia e tiko ga na gauna ena rawa ni lai malumalumu tale na kaukaua ni wainimate. E veivuke sara vakalevu na icula ni veivakaukauataki me balavu kina na kena veitaqomaki mai na COVID-19. Raica na tabana ni icula ni veivakaukauataki mo kila eso tale na itukutuku.

Na veivuke ni COVID-19

Na veivuke ni COVID-19 vei ira na dui wasewase

Gone kei ira na iTabagone

Veivakasucumi kei na/se o ira na Bukete

Ira na Curuvanua kei na iSenivalu

Tiko ga e Vale

Eso tale na itukutuku e vauca na itikotiko e rawa ni laurai ena tabana ni Vakataitavi kei na Wasei Vakatautauvata ni Cula (Volai ga vakavalagi)

A sega ni saumi eke na noqu isaunitaro. Au na kila vakacava eso tale na itukutuku?

So tale na taro me vakau ina covid.vaccine@doh.wa.gov.