တၢ်သူၣ်ထီၣ်တၢ်နာ်ဒီးတၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ်တၢ်ဃဲၤမုာ်နၢ်

နအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢ COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢအပူၤသ့န့ၣ်လီၤ!

ပှၤအါဂၤလၢအမဲရကၤအပူၤ ရဲၣ်ကျဲၤလၢကဆဲးဘၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ, ဘၣ်ဆၣ်တနီၤကအဲၣ်ဒိးမၤန့ၢ်အါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ တချုးလၢအဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအညီနုၢ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ်လီၤ. ပဝဲခဲလၢာ်ပအဲၣ်ဒိးအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢ ကမၤတၢ်ဆၢတဲာ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢ အဒိဘၣ်ပတၢ် အိၣ်မူန့ၣ်လီၤ.

လၢကအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်အဂီၢ်, ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ တၢ်မၤစၢၤဂံၢ်ထံးလၢပနာ်န့ၢ် အီၤသ့န့ၣ်လီၤ. မၤစၢၤနတံၤသကိးဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဃုသ့ၣ်ညါနီၤဖးတၢ်အဆၢလၢ တၢ်ကစီၣ်ဟူထီၣ်သါ လီၤဒီးတၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်နီၢ်အဘၢၣ်စၢၤ ဘၣ်ထွဲဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်လီၤ.

နမၤစၢၤပှၤလၢကအိၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဆၢတဲာ်လၢကဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအပူၤသ့န့ၣ်လီၤ. နမၤတၢ်အံၤသ့ခီဖျိ-

နအိၣ်ဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢနကလုၢ်ဘၢစိကမီၤပှၤလၢအိၣ်လၢနကပိာ်ကပၤ ခီဖျိ တၢ်လၢနတဲဒီးတၢ်လၢနမၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ကွၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်တဖၣ်အံၤ လၢ ကတဲသကိးဘၣ်ဃးဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢဒီးတံၤသကိးဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိဒ်လဲၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်တက့ၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

သမံသမိးကွၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢတၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်နီၢ်လၢလာ်ဒီးဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤတၢ်အံၤ ဒီးပှၤလၢ နသ့ၣ်ညါအီၤတက့ၢ်. ပနီၤဖးလီၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဆူ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီအလီၢ်ကဝီၤလၢတၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအါ တဖၣ်အပူၤသ့န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပူၤဖျဲးဒီးတၢ်တုၤလီၤတီၤလီၤ

ယဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢမ့ၢ်ဂ့ၤ တဆဲးမ့ၢ်ဂ့ၤ ဘၣ်မနုၤအဃိတၢ်အံၤအရ့ဒိၣ် လဲၣ်.

တၢ်အံၤမ့ၢ်ဒၣ်နတၢ်ဃုထၢလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ နကဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ, ဘၣ်ဆၣ် ပလိၣ်ဘၣ်ပှၤကဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအါအါ လၢကမၤကတၢၢ်ကွံာ် တၢ်ဆါသတြိာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကီထီၣ်လၢ COVID-19 ဘဲရၢး(စ)တၢ်ဆါဃၢ် ကရၤလီၤအသးဖဲပှၤအါဂၤလၢ ပှၤတ၀ၢအပူၤတဖၣ်အိၣ်ဒီးနီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢ - ခီဖျိတၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဆါ ဘၣ်ဂာ်လၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပတၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအယူာ်အါထီၣ်အသိး, ပတၢ်ဆါဘၣ်ဂာ်အယူာ်စှၤလီၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤလၢတဆဲးဘၣ်ဒံးကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ် မၤန့ၢ်တၢ်ဆါဃၢ်ဒီးရၤလီၤတၢ်ဆါအံၤဆူပှၤ အဂၤအအိၣ်သ့ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢတသ့မ့ၢ်လၢကသံၣ်ကသီတၢ်ဂ့ၢ်အဂီၢ်, ဒီးတၢ်အံၤပာ်တ့ၢ်အ ဝဲသ့ၣ်ဒီးလီၤဆီဒၣ်တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ COVID-19 အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. နမ့ၢ်တဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်, နတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အါလၢကဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါ ဟံၣ် မ့တမ့ၢ် ကသံလၢ COVID-19 တၢ်ဆါလီၤဆီ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ)န့ၣ်လီၤ. နဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်တမ့ၢ်ထဲလၢဒီသဒၢနၤဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်ဒီသဒၢစ့ၢ်ကီးနဟံၣ်ဖိ ဃီဖိ, ပှၤလၢနဃၢၤ, ဒီးပှၤတ၀ၢန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအါဂၤမ့ၢ်အသးသမူမ့ၢ်ပူၤဖျဲးန့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိယကြၢးဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီ သဒၢလဲၣ်.

ပှၤအါဂၤလၢအမၤန့ၢ် COVID-19 န့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆါပနီၣ်လၢအစၢ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ဘဲရၢး(စ)တၢ်ဆါဃၢ်အံၤတၢ်ဒွးတယာ်ဆိအီၤတသ့ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်, ဒီးပသ့ၣ်ညါ လၢ COVID-19 ဘဲရၢး(စ)အကလုာ်ကလုာ်အံၤ အါတက့ၢ်မၤဆိးက့နၤနီၢ်နီၢ် သ့န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤဆါထီၣ်နးနးကလဲာ် မ့တမ့ၢ် သံလၢ COVID-19 အဃိသ့, ဒီးပှၤသးစၢ်လၢ တအိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဆါထၢတဖၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လီၤ. အဂၤ, လၢတၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်အမ့ၢ် “COVID တၢ်ဆါထၢတဖၣ်” ကမၤန့ၢ်တၢ်ဆါပနီၣ် တဖၣ်လၢအယံာ်အလါတဖၣ်အလါဒီးမၤဘၣ်ဒိအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအကံၢ်အစီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ပတသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီး COVID-19 အတၢ်ဘၣ်ဒိခဲလၢာ်လၢကတီၢ်ယံာ်ဒံးဘၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်အံၤ မ့ၢ်ဘဲရၢး(စ) အသီအဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ပတၢ်ဒီသဒၢဘဲရၢး(စ)တၢ်ဆါဃၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ် ပူၤဖျဲး မ့တမ့ၢ် မၤတၢ်တုၤလီၤတီၤလီၤနီၢ်နီၢ်ဧါ.

မ့ၢ်, COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်ပူၤဖျဲးဒီးမၤတၢ်တုၤလီၤတီၤလီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ်မၤကွၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ် လၢပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်လၢကသံၣ်ကသီ တၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်အပူၤလၢအကထိတဖၣ်အကထိန့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်ဒီသဒၢတုၤထီၣ်ဒီး U.S. Food and Drug Administration's (FDA, U.S. တၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးကသံၣ်တၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤ) အတီၤပတီၢ်တဖၣ် လၢတၢ်ပူၤဖျဲး, တၢ်တုၤလီၤတီၤလီၤ, ဒီးတၢ်ထုးထီၣ်ပနံာ်အကံၢ်အစီတဖၣ် တၢ်လိၣ်ဘၣ် အီၤလၢကမၤန့ၢ် တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢတၢ်ကစူးကါအီၤဖဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ်န့ၢ်လၢတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဂ့ၤဒိၣ်မးလၢကဒီသဒၢပှၤလၢ ကဆိးက့ထီၣ်ဒီး COVID-19 ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်လၢန့ၣ်လံၤလံၤ, တၢ်ဆဲးန့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢပှၤလၢအကကွဲၢ်တဖၣ်ပူၤပူၤဖျဲးဖျဲး န့ၣ်လီၤ.

ကွၢ် ဘံၣ်ဒံၢ်အိၣ်တဖၣ်အံၤလၢ ကမၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဒုးအိၣ် ထီၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်ဒ်လဲၣ်- VIDEO

ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢအံၤပူၤဖျဲးလၢယဖိအဂီၢ်ဧါ.

မ့ၢ်. ကသံၣ်ဒီသဒၢ Pfizer န့ၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤလၢပှၤသးစၢ်အကထိတဖၣ်အကတိ အပူၤဒီးဖျါလၢအပူၤဖျဲးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမၤတုၤလီၤတီၤလီၤစ့ၢ်ကီး – ပှၤသးစၢ်လၢအသးဆူၣ်ဒီးနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်လၢ အဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ် တမၤန့ၢ် COVID-19 နီတဂၤဘၣ်. Centers for Disease Control and Prevention (CDC, တၢ်ပၢဆှၢတၢ်ဆါဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဒီသဒၢစဲထၢၣ်) ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢတၢ်ကဆဲးန့ၢ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢပှၤလၢအသးအိၣ် 5 နံၣ်ဒီးသးပှၢ်န့ၢ်အန့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်ပူၤဖျဲးန့ၣ် ယနာ်ကသ့ဒ်လဲၣ်.

COVID-19 တၢ်ဆါသတြိာ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိပှၤကိးဂၤဒဲးလၢကီၢ်အမဲရကၤအပူၤ - ပတၢ် အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးပှၤတ၀ၢအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ဒီးပမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် တၢ်မၤအကျိၤအကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢထံကီၢ်ဒီတဘ့ၣ် မၤကွၢ်တၢ်ဆါသတြိာ်အံၤလၢ တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါသပှၢ်ပှၢ်ဒီးမၤတံၢ် ကသံၣ်ကသီအတၢ်ပူၤဖျဲးမ့ၢ်လၢတၢ်အံၤမၤဘၣ်ဒိ ပှၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤအရ့ဒိၣ်လၢပဂီၢ်, ဒ်ပမ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤအသိး, လၢကအၢၣ်လီၤတူၢ် လိာ်လၢပှၤကရၢဖိအါဂၤလၢ Black, Indigenous, and other communities of color (BIPOC, ပှၤသူဖံး, ပှၤထူလံၤဖိတဖၣ်, ဒီးဖံးဘ့ၣ်အလွဲၢ်တ၀ၢ အဂၤ ပှၤတ၀ၢတဖၣ်) သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤဘၣ်ဃးဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢအတၢ်ပူၤဖျဲး မ့ၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒီးလၢတၢ်စံၣ်စိၤအပူၤဒီးတၢ်အဲၣ်ကလုာ်ဒွဲသနူတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ တဖၣ်လၢစဲအ့ၣ်အပူၤဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ
တၢ်ကွၢ်ထွဲအပူၤန့ၣ်လီၤ. ပပာ်မၤကွံာ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီးတၢ်တနာ်န့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်တသ့, ဒီးပကဘၣ်လဲၤဆူညါ ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဆှံဆှံပျီပျီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ်ဒီးကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တဖၣ် ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤတၢ်ကိးမံၤဒဲး လၢပသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်ဒီသဒၢ, ပၣ်ဃုာ်ဒီးဖဲပအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ် အခါန့ၣ်လီၤ. ပသ့ၣ်ညါလၢ COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်ပူၤဖျဲးဒီးမၤတၢ်တုၤလီၤတီၤလီၤ, ဒီး တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဟ့ၣ်နၤဒီးတၢ်ဒီသဒၢလၢနကဆိးက့ထီၣ်နးနးကလဲာ်ဒီး COVID-19 န့ၣ်လီၤ. မၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတၢ်တီတၢ်လိၤ တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

ယမၤန့ၢ် COVID-19 လၢ COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ဧါ.

တသ့ဘၣ်, နမၤန့ၢ် COVID-19 လၢကသံၣ်ဒီသဒၢအအိၣ်တသ့ဘၣ်. COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတပၣ်ဃုာ်ဒီးဘဲရၢး(စ)တၢ်ဆါဃၢ်လၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ် COVID-19 ဘၣ်.

ယမ့ၢ်မၤန့ၢ်လံ COVID-19 န့ၣ်လိၣ်ယဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢဧါ.

မ့ၢ်, နမ့ၢ်မၤန့ၢ်တ့ၢ်လံ COVID-19 ဒၣ်လဲာ် နကြၢးဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢဒံးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်ဒုးနဲၣ်လၢ တၢ်အံၤတကဲထီၣ်အသးညီနုၢ် လၢနကဆဲးဘၣ်ဂာ်
ကဒါက့ၤဒီး COVID-19 လၢ 90 သီအတီၢ်ပူၤ ဖဲနဘၣ်ဂာ်ဝံၤအလီၢ်ခံဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤအခီပညီ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်နကအိၣ်ဒီးတၢ်ဒီသဒၢတနီၤလၢ COVID-19 (တၢ်ကိး အီၤလၢန့ဆၢၣ်နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢ) လၢတစိၢ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ပတသ့ၣ်ညါလၢန့ဆၢၣ်နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢအံၤတူၢ်ကယံာ်ထဲလဲၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ နကြၢးဆဲးဒံး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢလဲၣ်န့ၣ်တက့ၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢအဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဒုးလီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်

ယမ့ၢ် ဆဲးဘၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ် ယမၤန့ၢ်ယဖိသ့ဒံးဧါ.

သ့လီၤ. နသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢတၢ်ဒုးလီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်ဒီးကသံၣ်ဒီ သဒၢတဖၣ်န့ၣ်တၢ်နၢ်ပၢၢ်အီၤသ့န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢပသ့ၣ်ညါ- စဲအ့ၣ်တၢ်အုၣ်သးတအိၣ်လၢ ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤဒုးအိၣ် ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢတၢ်တူာ်ဖိ မ့တမ့ၢ် တၢ်သးတကတၢလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကသံၣ်ဒီသဒၢလဲၤနုာ်လီၤဆူနနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်အပူၤအခါ, တၢ်အံၤမၤတၢ်ဒီးနီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢ တၢ်မၤအကျိၤအကျဲ လၢကဒုးအိၣ်ထီၣ်နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢလၢကဒုးခိၣ်ရိၣ်နၣ်ဘဲရၢး(စ) တၢ်ဆါဃၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအကျိၤအကျဲအံၤတမၤတံာ်တာ်နၤဒီးနဒၢလီၢ်က့ၢ်ဂီၤဒွဲတၢ်ဒုးလီၤစၢၤလီၤသွဲၣ် တဖၣ်ဘၣ်.

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, အမဲရကၤခီလ့ၣ်ကၠိဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်သရၣ်လၢအကွၢ်ထွဲပှၤမိၢ်ဒၢဒီးတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်
ပီညါဒီးကသံၣ်သရၣ်လၢအကွၢ်ထွဲပိာ်မုၣ်တၢ်ဆါ) ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢပှၤလၢအဲၣ် ဒိးအိၣ်ဒီးဟုးသးလၢခါဆူညါ မ့တမ့ၢ် အိၣ်ဒီးဟုးသးအခဲအံၤ မ့တမ့ၢ် ဟ့ၣ်ဒုးအီဖိနုၢ် ထံတဖၣ်ကဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤလၢအဆဲးဘၣ်တ့ၢ်လံ COVID-19 လၢအိၣ်တ့ၢ်ဒီးဟုးသး မ့တမ့ၢ် အိၣ်ဖျဲၣ် ထီၣ်ဖိလၢအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကွၢ် ခိၣ်ရိၣ်နၣ်ဘဲရၢး(စ) (COVID-19), တၢ်အိၣ်ဒီးဟုးသး, ဒီးတၢ် ဟ့ၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံ- တၢ်ကစီၣ်လၢပှၤဆါအဂီၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) လၢကမၤန့ၢ်အါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအဂီၢ်တက့ၢ်.

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢပူၤဖျဲးလၢပှၤလၢအိၣ်ဒီးဟုးသးတဖၣ်အဂီၢ်ဧါ.

မ့ၢ်, နမ့ၢ်အိၣ်ဒီးဟုးသးန့ၣ် နဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢသ့, ဒီး အမဲရကၤခီလ့ၣ်ကၠိဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်သရၣ်လၢအကွၢ်ထွဲပှၤမိၢ်ဒၢဒီးတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ပီညါဒီးကသံၣ်သရၣ်လၢ
အကွၢ်ထွဲပိာ်မုၣ်တၢ်ဆါ (ACOG)
(ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) ဟ့ၣ်ကူၣ် ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢ ပှၤအိၣ်ဒီးဟုးသးတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အုၣ်သးတအိၣ်လၢ COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတမံၤလၢ်လၢ်ဒီး တၢ်အိၣ် ဒီးဟုးသး, နဖိအတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်, တၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ဖိ, မ့တမ့ၢ် ဒၢလီၢ်တၢ်ချံတၢ်သၣ်ဘၣ်.

လၢ Pfizer ကသံၣ်ဒီသဒၢတၢ်မၤကွၢ်အပူၤ, ပှၤလၢအနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ် လၢအ ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢလၢ အတၢ်သးအိၣ်ဒၣ်ဝဲအဖီခိၣ် 23 ဂၤအိၣ်ထီၣ်ဒီးဟုးသးလီၤ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ). ပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်တဂၤအဟုးလီၤတဲာ်ကွံာ်, ဘၣ်ဆၣ်ပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်တၢ်အံၤ မၤန့ၢ်ဘၣ်ကသံၣ်သးမံ, တမ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢနီၢ်နီၢ်ဘၣ်. တၢ်မၤန့ၢ် COVID-19 န့ၣ်, လၢအဂၤတကပၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်ဒိဘၣ်လၢအနးသ့လၢနတၢ် အိၣ်ဒီးဟုးသးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤမ့ၢ် နတၢ်ဒီသဒၢထီဒါ COVID-19 အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကွၢ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢဒီးတၢ်အိၣ်ဒီးဟုးသး (ထဲအဲကလံး ကျိာ်ဧိၤ) လၢကမၤန့ၢ်အါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ.

ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤပူၤဖျဲးလၢ ပှၤလၢဟ့ၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံတဖၣ်အဂီၢ်ဧါ.

မ့ၢ်, နမ့ၢ်ဟ့ၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံန့ၣ်နဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢသ့န့ၣ်လီၤ. နတလိၣ်ပတုာ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံ ဖဲနမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအခါဘၣ်. မ့တမ့ၢ်တခီ, တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢနကပာ်ဖျါဆိလၢတၢ်ကဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမၤစၢၤနနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်စိာ်ခီနီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢဆူ နဖိခီဖျိမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်လီၤ. တၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်မၤလိအါထီၣ်, ဘၣ်ဆၣ်တၢ်မ့ၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤတၢ် အံၤန့ၣ်, တၢ်အံၤကမၤစၢၤဒီသဒၢနနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်လၢ COVID-19 လီၤ.

ဖးအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ ဒီသဒၢမိၢ်ပၢ်တဖၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်အဖိအိၣ်ဖျဲၣ်သီတဖၣ်ဒ်လဲၣ်တက့ၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢ ကဆီတလဲယပိာ်မုၣ်လုၢ်လၢ်တၢ်လဲၤတရံးသးဧါ.

ပှၤတနီၤပာ်ဖျါထီၣ်အဝဲသ့ၣ်အပိာ်မုၣ်လုၢ်လၢ်တၢ်လဲၤတရံးသးဆီတလဲ ဖဲအဆဲးကသံၣ် ဒီသဒၢဝံၤအလီၢ်ခံ, ဘၣ်ဆၣ်အခဲအံၤတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်တအိၣ်ဒံးလၢ ကဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲဒၣ် လၢတၢ်တဖၣ်အံၤကမၤဘၣ်ဒိတၢ်လၢကတီၢ်ယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်လုၢ်လၢ်တၢ်လဲၤတရံးသး ဆီတလဲအသးသ့ မ့ၢ်လၢတၢ်လီၤဆီအါမံၤအဃိ, ဒ်အမ့ၢ်တၢ်သးဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃါဃုာ်တဖၣ်

တၢ်မနုၤတဖၣ်ပၣ်ဃုာ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢအပူၤလဲၣ်.

နကထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကစီၣ်ဟူထီၣ်သါလီၤတနီၤဒီးတၢ်ဃါဃုာ်တမ့ၢ်တတီတဖၣ်လၢ တၢ်ကွဲးပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢအ့ထၢၣ်နဲးအဖီခိၣ် မ့တ့မၢ် လၢကမျၢၢ်ပှၤတ၀ၢတၢ်ကစီၣ် တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်တၢ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်တၢ်တဲမုာ်နၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃါဃုာ် လၢ COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်အပူၤ (ထဲအဲက လံးဧိၤ) တဖၣ်လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဃါဃုာ် mRNA လၢအမၤတၢ် မ့တမ့ၢ် or အဒံနိၣ်ဘဲ ရၢး(စ) (adenovirus) ဃုာ်ဒီးတၢ်ဃါဃုာ်အဂၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်အသိ, တၢ်အဟီ, ဒီးတၢ် အဆၢတဖၣ် လၢအဒီသဒၢ တၢ်ဃါဃုာ်လၢအဟူးဂဲၤတဖၣ်, မၤစၢၤတၢ်လၢကမၤတၢ် ဂ့ၤထီၣ်လၢနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးဒီသဒၢကသံၣ်ဒီသဒၢကသံၣ်ဒီသဒၢ ဖဲတၢ်ပာ်ကီၤဃာ် အီၤဒီးတၢ်ဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤအီၤအခါန့ၣ်လီၤ.

ကွၢ်တၢ်ဃါဃုာ်စရီပှဲၤပှဲၤလၢ Pfizer (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ), Moderna (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ), ဒီး Johnson & Johnson (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤနီၢ်နီၢ်အပူၤတက့ၢ်.

မ့ၢ် Johnson & Johnson ကသံၣ်ဒီသဒၢပၣ်ဃုာ်ဒီး ထံးၡူလၢအဘၣ်ဃးဒီးဖိသၣ် အိၣ်လၢဒၢလီၢ်အပူၤဧါ.

Johnson & Johnson COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ် ထီၣ်အီၤခီဖျိ တၢ်စူးကါ တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အကျိၤအကျဲတမံၤဃီဒ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအဂၤ အါမးအသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤတပၣ်ဃုာ်ဒီး ဖိသၣ်အိၣ်လၢဒၢလီၢ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် စဲ(လ) လၢအဘၣ်ဃးဒီး ဖိသၣ်အိၣ်လၢအိၣ်လၢဒၢလီၢ်ပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်ဒီသဒၢတကူာ်န့ၣ်တၢ်မၤအီၤလၢစဲ(လ)အကွဲးဒိလၢတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ တၢ်မၤကွၢ်ဒၢးအပူၤ လၢအဟဲနီၢ်နီၢ်လၢတၢ်မၤလီၤတဲာ်ဟုးဖိလၢတၢ်ဃုထၢအီၤ လၢမၤ တ့ၢ်လံအသးလၢပူၤကွံာ် 35 နံၣ်လံၤလံၤလံန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်လံၤလံၤ, စဲ(လ)အကျိၤလၢကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်အဂီၢ်အံၤဘၣ်တၢ်ပၢၤဃာ်အီၤ လၢတၢ်မၤကွၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်လီၤ. တအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ဂံၢ်ထံးဆူညါလၢတၢ်စူးကါစဲ(လ)အဘၣ်ဃးဒီးဖိသၣ်အိၣ်လၢဒၢလီၢ်ပူၤ လၢကမၤကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်တၢ်အံၤကမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢပှၤတနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢ တၢ်ဆါလၢၢ်ထံ, တၢ်ဆါရူၣ်ဘံၣ်လါ ဒီး သူၣ်ညိးတၢ်ဆါ A တဖၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢကျဲတဘိဃီအပူၤန့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢပၣ်ဃုာ်ဒီးမဲးခြိၣ်ခၠံး(ပ) (microchips) ဧါ.

တပၣ်ဃုာ်ဘၣ်, ကသံၣ်ဒီသဒၢတပၣ်ဃုာ်ဒီးမဲးခြိၣ်ခၠံး(ပ) (microchip) မ့တမ့ၢ် ပီးလီလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်ခံဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပၣ်ဃုာ်ထဲဒၣ်ဒီးတၢ်ဃါဃုာ်လၢအဟူးဂဲၤ လၢအမၤစၢၤနနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ် လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢလၢကဒုးထီဒါ COVID-19, ဃုာ်ဒီးတၢ်အသိ, တၢ်အဟီ, ဒီးအံသၣ်ဆၢတဖၣ်လီၤ.

COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤမၤဒ်သိးလၢယကအိၣ်ဒီးထးနါအသဟီၣ်ဧါ.

တအိၣ်ဘၣ်, နတကဲထီၣ်ပှၤလၢအိၣ်ဒီးထးနါအသဟီၣ် ဖဲနမ့ၢ်ဆဲးဘၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်ဒီသဒၢတပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဃါဃုာ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်လီၢ်လၢအိၣ်ဒီးအံၣ် လဲးထြိၣ်ထးနါ အသဟီၣ်, ဒီးတပၣ်ဃုာ်ဒီးစၢၢ်ထးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. နကွၢ်တၢ်ဃါဃုာ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤစရီလၢ Pfizer (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ), Moderna (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ), ဒီး Johnson & Johnson (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤနီၢ်နီၢ်အပူၤ လၢတၢ်မၤန့ၢ်အါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအဂီၢ်သ့လီၤ.

တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အဂၤတဖၣ်

မ့ၢ်ယမၤန့ၢ်သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ထီၣ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ဧါ.

တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢကမၤန့ၢ်သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ထီၣ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအမၤန့ၢ်သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ထီၣ်ဖဲဆဲး Johnson & Johnson ကသံၣ်ဒီသဒၢ ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်စှၤဒိၣ်မး ထိၣ်သတြီၤဒီး ပှၤလၢအကကွဲၢ်လၢအဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢ ဒီးတမၤန့ၢ်သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ထီၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး Washington State Department of Health (DOH, ကီၢ်ရ့ၣ်၀ၣ်ရှ့ၣ်တၢၣ်ဆူၣ်ချ့၀ဲကျိၤ) ဒီး Centers for Disease Control and Prevention (CDC, တၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢတၢ်ဒီတဒၢဒီးတၢ်ဒုး အိၣ်ပတုာ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအတၢ်ရၤလီၤသး) ဟ့ၣ်ကူၣ်၀ဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအိၣ်၁၈နံၣ်ဆူ အဖီခိၣ်တဖၣ် ကဃုထၢဆဲး၀ဲ mRNA ကသံၣ်ဒီတဒၢ COVID-19 တၢ်ဆါ(Pfizer မ့တမ့ၢ် Moderna)လၢ Johnson & Johnson ကသံၣ်ဒီတဒၢ COVID-19 တၢ်ဆါ အလီၢ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိာ်အလီၢ်လၢ ကဲထီၣ်သ့ ခီဖျိ thrombocytopenia syndrome (TTS, သိၣ်ဘီစံးတၢ်ဆါ လၢအဒုးကဲထီၣ်သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ဒီးသွံၣ်အပတီၢ်လၢဒုးကိၢ်လိၣ်သွံၣ်စှၤ) ၀ဲတဖၣ်,ဒီး Guillain-Barré syndrome, (GBS, ကံၢ်လံၢ်ယဲၢ်-ဘဲရံၣ်တၢ်ဆါ) လၢအမ့ၢ်၀ဲ နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢ တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးလၢ အမၤဟးဂီၤထူၣ်ပျၢ်နၢၢ်ဘိဖိတဖၣ်အဃိန့ၣ် လီၤ

ကသံၣ် Johnson & Johnson အိၣ်၀ဲလၢပှၤလၢ တသးအိၣ်ဆဲး ကသံၣ် mRNA တဖၣ်အဂီၣ်န့ၣ်လီၤ နတဲသကိးတၢ်ဒီးနပှၤဟ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကွၢ်ထွဲတၢ်မၤစၢၤဘၣ်ဃးဒီးနတၢ်လီၤ ဘၣ်ယိၣ်သ့န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဖျါဘၣ်ဃးဒီးသွံၣ်ကိၣ်လိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါ ကဲထီၣ်အသး ဖဲဆဲး Johnson & Johnson ၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ပှၤကဲထီၣ် အအါကတၢၢ်မ့ၢ်၀ဲဒၣ် ပိာ်မုၣ်လၢအဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤအသးအိၣ် 50အဖီလာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. နမ့မ့ၢ်ပိာ်မုၣ်လၢအသးအိၣ်၁၈နံၣ်ဒီး၅၀အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်နကဘၣ် ပလီၢ်နသးမ့ၢ်လၢနအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိာ်အလီၢ်အါ၀ဲလၢနကကဲထီၣ် သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်တၢ်ဆါတုၤအမၤဘၣ်ဒိနသးသမူသ့၀ဲလီၤ. သွံၣ်ကိၢ်လိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်ဘၣ်ထွဲစ့ၢ်ကီးဒီး Johnson & Johnson COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ, တမ့ၢ် Pfizer မ့တမ့ၢ် Moderna ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်နသးခီဖျိဖးနဲ ကJohnson & Johnson သံၣ်ဒီတဒၢ COVID-19 တၢ်ဆါန့ၣ်တက့ၢ် (ထဲအဲကလံးကျိာ်).

ၢ်.

မ့ၢ်ယကြၢးသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီး သးဖျၢၣ်အယုၢ်ညၣ်တမၤန့ၢ်သွံၣ်တၢ် ဆါ(myocarditis) မ့တမ့ၢ် သးဖျၢၣ်သလီတၢ်ဆါ (pericarditis) ဧါ.

သးဖျၢၣ်အယုၢ်ညၣ်တမၤန့ၢ်သွံၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ် (myocarditis) (သးဖျၢၣ်ယုၢ်ညၣ် ညိး) ဒီး သးဖျၢၣ်သလီတၢ်ဆါ (pericarditis) (သးဖျၢၣ်သလီညိး) ဖဲဆဲးကသံၣ် ဒီသဒၢ COVID-19 ဝံၤအလီၢ်ခံကဲထီၣ်သးကီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ထဲပှၤစှၤဂၤဧိၤဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ကလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်အံၤဖဲဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢဝံၤအလီၢ်ခံ န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအမၤန့ၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်ဂ့ၢ်အါတက့ၢ်တဖၣ်န့ၣ်ကဲထီၣ်လၢပှၤလိၣ်ဘိသးစၢ်ဒီးပှၤ သးစၢ်ဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတဖၣ်အပူၤ, တၢ်ဆါပနီၣ်တဖၣ်စၢ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အါတက့ၢ်အပူၤ, ဒီး ညီနုၢ်ပှၤဘျါက့ၤလၢအတၢ်ဒၣ်ဝဲ မ့တမ့ၢ် ဒီးတၢ်ကူစါယါဘျါတဆံးတက့ၢ်လီၤ. သးဖျၢၣ်အယုၢ်ညၣ်တမၤန့ၢ်သွံၣ်တၢ် ဆါ(myocarditis) မ့တမ့ၢ် သးဖျၢၣ်သလီ တၢ်ဆါ (pericarditis) ကဲထီၣ်အါ ဖဲလၢနမ့ၢ်ဆိးက့ဒီး COVID-19 န့ၣ်လီၤ.

ဖဲ လါယူၤလံ 30 သီ, 2021, တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်စှၤန့ၢ် 1500 (Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS, တၢ်ပာ်ဖျါဆူ တၢ်တဘၣ်လိာ်ဒီးကသံၣ်ဒီသဒၢတၢ်ပာ်ဖျါအကျိၤအကျဲ) အိၣ်ထဲ တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤ 699 ခါလၢကီၢ်အမဲရကၤအပူၤ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ), ဖဲပှၤ 177 ကကွဲၢ်ဂၤဆဲးဘၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢအစှၤကတၢၢ် တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.

နတဲသကိးတၢ်ဒီးနကသံၣ်သရၣ်ဘၣ်ဃးဒီးနတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့န့ၣ်လီၤ. နမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆါပနီၣ်တမံၤလၢ်လၢ်ဖဲနဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, နပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဆူ VAERS (ထဲအဲကလံးကျိာ်).

မၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး သးဖျၢၣ်အယုၢ်ညၣ်တမၤန့ၢ်သွံၣ်တၢ် ဆါ(myocarditis) မ့တမ့ၢ် သးဖျၢၣ်သလီ တၢ်ဆါ (pericarditis) ပိာ်ထွဲထီၣ် COVID-19 တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ).

ယမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် ယဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ သ့ဧါ.

ပှၤအါဂၤလၢအိၣ်ဒီးတၢ်ကူစါယါဘျါအဖီလာ် မ့တမ့ၢ် ကသံၣ်ကသီတၢ်ကူစါယါဘျါ တၢ်အိၣ်သးန့ၣ် ဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢသ့န့ၣ်လီၤ. ပျဲနပှၤဟ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကွၢ်ထွဲတၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးဒီး နတၢ်တဘၣ် လိာ်ဒီးသွံၣ်ခဲလၢာ် ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်အိၣ်သးတဖၣ်တက့ၢ်. နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, တၢ်အိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်အိၣ်သးတဖၣ် ဒုးလီၤဘၣ်နၤလၢတၢ်သ ဘံၣ်ဘုၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အါအဖီလာ် လၢ COVID-19 တၢ်ဆါ, အဃိကသံၣ်ဒီသဒၢ န့ၣ်အရ့ဒိၣ်န့ၢ်အလီၢ်လၢနကဆိးက့ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကရူၢ်လီၤဆီတဖၣ်အံၤဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဆဲးဘၣ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢ-

နမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်စံၣ်စိၤဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တဘၣ်လိာ်ဒီးသွံၣ်တၢ်ခီဆၢနးနးကလဲာ် မ့တမ့ၢ် ဆိကမိၣ်လၢဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်နကအိၣ်ဒီး တၢ်တဘၣ်လိာ်ဒီးသွံၣ်တၢ်ခီဆၢနးနး
ကလဲာ် ဒီး တၢ်ဃါဃုာ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢအပူၤန့ၣ်, ဖးဘၣ်ဃးဒီး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢပှၤလၢအိၣ်ဒီးတၢ်တဘၣ်လိာ်ဒီးသွံၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ). တၢ်တဘၣ်လိာ်ဒီးသွံၣ်နးနးကလဲာ်သတူၢ်ကလာ် (Anaphylaxis) ဖဲ ဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢဝံၤအလီၢ်ခံ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) န့ၣ်ကၤဝဲဒိၣ်မးဒီးကဲထီၣ် အသးအအါကတၢၢ်လၢပှၤ 2 တုၤ 5 ဂၤလၢတကကွဲၢ်ဂၤလၢအဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီ သဒၢလၢကီၢ်အမဲရကၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအံၤ (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) ပညိၣ်လၢကမၤစၢၤပှၤကရူၢ်လၢထး လၢအမၤတၢ်ဆၢတဲာ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကဆဲး COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢအသ့ၣ် ညါဝဲအဂ့ၢ်လံန့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢကဆီတလဲယ DNA ဧါ.

တဆီတလဲဘၣ်, COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဆီတလဲ မ့တမ့ၢ် တခီလဲလိာ် န DNA ဘၣ်. ကသံၣ်ဒီသဒၢရၤလီၤတၢ်နဲၣ်လီၤတဖၣ်ဆူပစဲ(လ) အအိၣ်လၢကစးထီၣ်သူၣ်ထီၣ် တၢ် ဒီသဒၢလၢကထီဒါဘဲရၢး(စ)တၢ်ဆါဃၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် COVID-19 န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်ဒီသဒၢတနုာ်လီၤဆူစဲ(လ) အကူာ် ဖဲပ DNA ပၢၤဃာ်အသးအလီၢ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီ, ကသံၣ်ဒီသဒၢမၤသကိးတၢ်ဒီးပနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်အန့ဆၢၣ်တၢ်တြီဆၢဒီသဒၢ လၢ ကသူၣ်ထီၣ်နီၢ်ခိဂံၢ်တြီဆၢန့ၣ်လီၤ. မၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး mRNA (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) ဒီး ဘဲရၢး(စ)လၢအမၤစၢ်လီၤတၢ်ဆါဒီးတဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါ (viral vector) (ထဲအဲကလံးကျိာ်ဧိၤ) COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢဒုးအိၣ်ထီၣ် ကတီၢ်ထီကသံၣ်အတၢ်ဒိဘၣ်တမံၤလၢ်လၢ်ဧါ.

ပအိၣ်ဒီးစဲအ့ၣ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢအဖီခိၣ် လၢ COVID-19 ဒီးတၢ်ဆူးတၢ်ဆါအဂၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်အံၤအဖီခိၣ်, ပှၤစဲၣ်နီၤတဖၣ်နာ်လၢကသံၣ်ဒီသဒၢ တဖၣ်အံၤပူၤဖျဲးဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ခီဆၢခဲလၢာ်ဒီး COVID-19 ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအစၢ်, ဒ်အမ့ၢ် တၢ်လီၤဘှံးလီၤ တီၤ မ့တမ့ၢ် စုဒုၣ်ဆါ, ဒီးကဆါထဲခံသီဧိၤအစှၤကတၢၢ်လီၤ. ကတီၢ်ထီတၢ်ခီဆၢ မ့တမ့ၢ် နးနးကလဲာ်တဖၣ် ကကဲထီၣ်အသးကၤဒိၣ်မးလီၤ.

ကတီၢ်ထီကသံၣ်အတၢ်ဒိဘၣ်တမံၤလၢ်လၢ် ညီနုၢ်ကဲထီၣ်အသးလၢ တၢ်ဆဲးကသံၣ် ဒီသဒၢဃိးနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအဃိ ခီပနံာ်လၢအထုးထီၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢတဖၣ် လိၣ်ဘၣ်လၢကအိၣ်ခိး တၢ်အစှၤကတၢၢ်နွံသီဖဲကသံၣ်ကသီတၢ်မၤကွၢ် ဝံၤအလီၢ်ခံ တချုးလၢအဝဲသ့ၣ်ပတံ ထီၣ်တၢ်ဟ့ၣ်စိဟ့ၣ်ကမီၤလၢတၢ်ကစူးကါအီၤဖဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူအကတီၢ် လၢ U.S. Food and Drug Administration (FDA, တၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးကသံၣ်ကသီတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤ) န့ၣ်လီၤ. ပှၤစဲၣ်နီၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးဆဲးသမံသမိးကွၢ် COVID-19 ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢတၢ်ပူၤဖျဲးတၢ် ဂ့ၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. FDA ဃိသမံထံ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ကသံၣ်အတၢ်ဒိဘၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ခီဆၢနးနး ကလဲာ်တမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ်လီၤ.