ክታበት ኣበርታዒ ዶዛት

እዚ ትሕዝቶ መወዳእታ ዝተሓደሰሉ 27, 2022

Center for Disease Control and Prevention (CDC፣ ማዕከል ምቊጽጻርን ምክልክኻልን ሕማም) ከምኡውን እቲ Western States Scientific Safety Review Workgroup (እቲ ኣብ ምዕራባዊ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝርከብ ስነ-ፍልጠታዊ ውሕስነት ድግማ ጉጅለ ስራሕ ዘዳለዎ እዋናዊ ናይ ቡስተር ምኽርታት ከምዞም ዝስዕቡ እዮም፦

  • ዕድሚኦም ካብ 5-11 ዝኮኑ ህጻናት ናይ መጀመርያ ተከታታሊ ክታበቶም ምስወድኡ ድሕሪ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ቡስተር መጠን ክወስዱ ኣለዎም። ሕማም ናይ ምክልካል ትሑት ዓቕሚ ዘለዎም ህጻናት ድሕሪ ናይ መጀመርያ ተከታታሊ ክታበቶም እንተወሓደ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ ቡስተር መጠን ክወስዱ ኣለዎም።
  • ኩሎም ዕድሚኦም 12 ን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ናይ መጀመርያ ተከታታሊ Pfizer ወይ Moderna ክታበቶም ድሕሪ ምዉድኦም ድሕሪ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ወይ ሓንቲ ጥራይ ክታበት Johnson & Johnson (J&J) ምስወሰዱ ድሕሪ ክልተ ኣዋርሕ ቡስተር መጠን ክወስዱ ኣለዎም።
  • ኩሎም ዕድሚኦም 50 ን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ናይ መጀመርያ ቡስተሮም መጠኖም ምስ ወሰዱ ድሕሪ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ካልኣይ ቡስተር መጠን ክወስዱ ኣለዎም።
  • ማእከላይ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ሽግር ዘለዎም ዕድሚኦም 12ን ካብኡ ንላዕልን ዝኮኑ ዉልቀሰባት ናይ መጀመርያ ቡስተር መጠኖም ምስ ወሰዱ ድሕሪ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ካልኣይ ቡስተር መጠን ክወስዱ ኣለዎም።
  • ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ናይ J&J ክታበት ናይ መጀመርያ ክታበትን ቡስተርን ዝወሰዱ ዕድሚኦም 18ን ካብኡ ንላዕልን ዝኮኑ ሰባት ናይ mRNA ክታበት COVID-19 ካልኣይ ቡስተር መጠን ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።
እንተ ተቐቢልካ… መን እዩ ኣበራተዒ ኪረክብ ዘለዎ ኣበራተዒ መዓስ ከም እትረኽብ ኣየናይ ኣበራተዒ ከም እትወስድ ካልኣይ መድሃኒት ቡስተር ክወስድ ይኽእል ዶ?
Pfizer-BioNTech 5 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ ቐንዲ ተኸታታሊ ዓምዲ ኻብ ዚውድእ እንተ ወሓደ 5 ወርሒ ጸኒሑ

Pfizer ወይ Moderna ተመራጺ እዮም*

17 ዓመትን ካብኡ ንታህቲ ዝኾኑ ሰባት ናይ Pfizer ክታበት ጥራይ እዮም ክወስዱ ዚክእሉ

ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት፣ ከምኡ እውን ዝተወሰኑ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘይብሎም ውልቀ ሰባት፣ ሕጂ ተወሳኺ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA COVID-19 ክታበት እንድሕር ካብ ናይ መጨረሻ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ምውሳዶም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ወይ ልዕሊኡ ምስዝገብሩ ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።
Moderna 18 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ ቐንዲ ተኸታታሊ ዓምዲ ኻብ ዚውድእ እንተ ወሓደ 5 ወርሒ ጸኒሑ Pfizer ወይ Moderna ተመራጺ እዮም* ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት፣ ከምኡ እውን ዝተወሰኑ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘይብሎም ውልቀ ሰባት፣ ሕጂ ተወሳኺ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA COVID-19 ክታበት እንድሕር ካብ ናይ መጨረሻ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ምውሳዶም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ወይ ልዕሊኡ ምስዝገብሩ ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።
Johnson & Johnson 18 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ ቐንዲ ተኸታታሊ ዓምዲ ኻብ ዚውድእ እንተ ወሓደ 2 ወርሒ ጸኒሑ Pfizer ወይ Moderna ተመራጺ እዮም*

ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት፣ ከምኡ እውን ዝተወሰኑ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘይብሎም ውልቀ ሰባት፣ ሕጂ ተወሳኺ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA COVID-19 ክታበት እንድሕር ካብ ናይ መጨረሻ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ምውሳዶም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ወይ ልዕሊኡ ምስዝገብሩ ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።

ናይ ቀዳማይ ክታበትን ናይ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ Johnson & Johnson’s Janssen ናይ COVID-19 ክታበት እንተወሓደ ቅድሚ 4 ኣዋርሕ ዝወሰዱ ዓበይቲ ሕጂ ናይ ካልኣይ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA ናይ COVID-19 ክታበት ብምጥቃም ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።

ናይ *mRNA ክታበታት ተመራጺ እዮም፣ ግና ክትወስድ እንተ ዘይኪኢልካ ወይ ፍቓደኛ እንተ ዘይኮንካ ናይ Johnson & Johnson ኮቪድ-19 ክታበት ስለዝርከብ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ።

መጠን (ዓቀን) ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ዓቕሚ ንዘለዎም

ማእከላይ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ዓቕሚ እንተሃልይዎም፣ መምርሕታት ይፈላለዩ እዮም።

ዝስዕቡ እንተወሲዶም...

ተወሳኺ ዶዝ ክወስድ የድልየኒ ድዩ፧

ቡስተር ክረክብ ይክእል ዶ?

ጠቅላላ ዓቐናት

Pfizer: ዕድሚኦም 5 ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ ክልተ ዓቐናት 21 መዓልትታት ፍልልይ ብምግባር ዝወሃቡ

እወ፡ ማእከላይ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ዓቕሚ ዘለዎም ዕድሚኦም ካብ 5 ንላዕሊ ዝኮኑ ሰባት 2ይ ክታበቶም ምስወሰዱ ድሕሪ 28 መዓልቲ ተወሳኪ መጠን ክወስዱ ኣለዎም።

እወ፣ ዕድሚኦም 5-11 እዋናዉያን ንሙኻን Pfizer mRNA ቡስተር ድሕሪ 3 ኣዋርሕ ናይ መወዳእታ ዓቐን ድሕሪ ምዉሳዶም ንክውሰድዎ ይምከሩ እዮም።

ዕድሚኦም 5-11 ንዝኮኑ 2 ይ mRNA ቡስተር ኣይምከርን እዩ።

4

እወ፡ ዕድሚኦም 12 ን ልዕሊኡን ዝኾኑ እዋናዉያን ንሙኻን mRNA ቡስተር ድሕሪ 3 ኣዋርሕ ናይ መወዳእታ ዓቐን ድሕሪ ምዉሳዶም ንክውሰድዎ ይምከሩ እዮም።

ዕድሚኦም 12 ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ 1ይ ቡስተር ምስተወሰደ ድሕሪ 4 ኣዋርሕ 2 ይ mRNA ቡስተር ክወሃብ ኣለዎ።

17 ዓመትን ካብኡ ዝንእሱን ሰባት ናይ Pfizer ክታበት ጥራይ እዮም ክወስዱ ዝኽእሉ

5

Pfizer: ሰለስተ ዶዛት ይውሃቡ ንቆልዑ ካብ 6 ኣዋርሕ ክሳብ 4 ዓመት ዝዕድሚኦም። እቶም ቀዳሞት ክልተ ተኸታተልቲ ኣብ ናይ 21 መዓልታት ፍልልይ ክውሰዱ ኣለዎም ከምኡ’ውን እታ ሳልሰይቲ ዶዝ 8 ሰሙናት ድሕሪ’ታ ካልኣይቲ ዶዝ። ኣይፋል፡ ቆልዑ ዕድሜኦም 6 ኣዋርሕ ክሳብ 4 ዓመት ዝርከቡ ብማእከላይ ወይ ብርቱዕ ደረጃ ስርዓተ ምክልኻሎም ተዳኺሙ ዘሎ ተወሳኺ ቀዳሞት ዶዝ ክወስዱ የብሎምን ኣብዚ ግዜ’ዚ። ኣይፋልን፡ ናይ mRNA መበራትዒ ንቆልዑ ዕድሜኦም 6 ኣዋርሕ ክሳብ 4 ዓመት ዘለዉ ንከይወስድዎ እዩ ዝምከር ኣብዚ ግዜ’ዚ። 3

Moderna ዕድሚኦም 6 ኣዋርሕ ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ ክልተ ዓቐናት 28 መዓልትታት ፍልልይ ብምግባር ዝወሃቡ

እወ፣ ማእከላይ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ዓቕሚ ዘለዎም ዕድሚኦም ካብ 6 ኣዋርሕ  ንላዕሊ ዝኮኑ ሰባት 2ይ ክታበቶም ምስወሰዱ ድሕሪ 28 መዓልቲ ተወሳኪ መጠን ክወስዱ ኣለዎም።

ኣይፋልን፡ ናይ mRNA መበራትዒ ንቆልዑ ዕድሜኦም 6 ኣዋርሕ ክሳብ 17 ዓመት ዘለዉ ክወስድዎ ኣይፍቀድን’ዩ እንድሕር Moderna ወሲዶም ኔሮም ከም ቀዳሞት ተኸታተልቲ። 3

እወ፡ mRNA ቡስተር ወቅታዊ ንሙኻን ናይ መጨረሻ መጠን ድሕሪ ምዉሳዶም ድሕሪ 3 ኣዋርሕ ንክውሰድን እዩ ዝምከር።

ዕድሚኦም 18 ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ 1ይ ቡስተር ድህሪ ምዉሳዶም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ 2ይ mRNA ቡስተር ክወሃብ ኣለዎ።

5

Johnson & Johnson ሓደ መጠን፣ ዕድሚኦም 18ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ ዝተፈቀደ

እወ፣ ማእከላይ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልካል ዓቕሚ ዘለዎም ዕድሚኦም 18 ን ካብኡ ንላዕልን ዝኮኑ ሰባት 1ይ መጠን J&J ምስወሰዱ ድሕሪ 28 መዓልትታት ተወሳኪ መጠን mRNA ክታበት ክወስዱ ኣለዎም።

እወ፡ mRNA ቡስተር ዕድሚኦም 18ን ካብኡ ንላዕልን ንዝኮኑ ወቅታዊ ንሙኻን ናይ መጨረሻ መጠን ምስወሰዱ እንተወሓደ ድሕሪ 2 ኣዋርሕ ክዉሰድ ይምከር።

ናይ J&J መጀመርያን መጠናከሪ መጠንን እንተወሲዶም 1 ይ መጠናከሪ ምስተወሰደ ድሕሪ 4 ኣዋርሕ 2 ይ ቡስተር ክታበት mRNA ክዉሰድ ኣለዎ።

4

ብብዝሒ ዝሕተቱ ሕቶታት

ነቲ ዝወስዶ ተወሳኺ ዓቐን ክታበት ተመሳሳሊ ዓይነት ዕላመት ክረክብ የድሊ ድዩ፧

ካብቲ ብቐዳምነት እትረኽቦ ክታበት እተፈልየ ዓይነት መድሃኒት ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። CDC ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን እተረኽበ ሓበሬታ ብጥንቃቐ ድሕሪ ምምርማሩ (Moderna, Johnson & Johnson፣ ተሓዋዊሱን ምስ ተወሰኽቲ ዓቐናት ተመዛዚኑን)፣ ድሕሪ ምምርማሩ ከምኡ'ውን ብዛዕባ እቲ ኣብ ተወሳኺ ዓቐን ክታበት እተገብረ ድልዱልን ደይመደይ ኢልካ ዝግበር ምይይጥ ውሳነ ሂቦም።

17 ዓመትን ካብኡ ንታሕቲ ዝኾኑ ሰባት ንመበራተዒ ዓቐኖም ናይ Pfizer ክታበት ጥራይ እዮም ክወስዱ ዚክእሉ።

ስለምንታይ ኢዮም ኣበርታዕቲ ዶዛት ኣገደስቲ፧

ኣበርታዒ ዓቐናት ነቶም ልዑል ሓደጋ ናይ ኮቪድ-19 ዘለዎም ሰባት ቀጻሊ ምክልኻል ሕማም ንክህልዎም ይሕግዝ። ቅድሚ ሕጂ ንኸቢድ COVID-19 ልዑል ሓደጋ ንዘለዎም ህዝቢ ጥራይ ቡስተር ዶዝ ክውሰድ ይምከር ነይሩ፣ እንተኾነ ግን እቲ ለበዋ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 5 ዓመትን ልዕሊኡን ዘጠቓልል ኮይኑ፣ ኣንጻር ሕማም COVID-19 ምክልኻል ንምዕባይ ዝሕግዝ እዩ።

ብፍላይ ኣብ መላእ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝያዳ ተመሓላላፊ ቫይረሳትን ናይ ኮቪድ-19 ሕማማትን እናወሰኸ ይኸይድ ስለ ዘሎ እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ኢዩ።

እቲ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝተፈቐደ ወይ ዝጸደቐ ናይ ኮቪድ-19 ክታበታት፣ ነቲ ከቢድ ሕማምን፣ ኣብ ሆስፒታል ምእታውን፣ ሞት ብሰንኪ ኮቪድ-19ን፣ ዋላ ውን ነዚ ሓድሽ ደልታ ዘምጽኦ ሳዕቤን ኣብ ምንካይን ጽቡቕ ተራ ይጻወት። እንተዀነ ግን፣ እዚ ሕጂ ዘሎ ክታበትውን ምስ ግዜ እናነከየ ምስ ከደ ዕቝባ ክግበረሉ ይኽእል ኢዩ። ኣበራታኢ ዓቐናት ካብ ኮቪድ-19 ክትከላኸለሉ እትኽእል ክታበት እናወሰኸ ምስ ኸይደ ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ድማ ንነዊሕ እዋን ኪቕጽል ይሕግዝ እዩ።

ክሳብ ሕጂ ዲኹም ንሰባት በቲ ቀዳሞት ተኸታተልቲ ክታበት ትህቡ ዘለኹም፧

እወ። ንዅሉ እቲ ብቑዕ ዝዀነ ሰብ መባእታዊ ተኸታታሊ ክታበት ምርካብ ብ ፍልማዊ ተኸታታሊ)1 ዓቐን ናይ Johnson & Johnson ክታበት ኮቪድ ወይ 2 ዓቐናት ናይ Pfizer ወይ ከኣ ናይ Moderna) ቀዳምነት ዝወሃቦ ነገር ኢዩ። ገምጋም ኣብ ሆስፒታል ምእንጋድ ካብቶም ዘይተኸትቡ በጽሕታት ምስቶም እተኸትቡ በጽሕታት ክነጻጸር ከሎ ካብ 10 ክሳብ 22 ዕጽፊ ይዛይድ። እቶም ዝተኸትቡ ሰባት ምስቶም ዘይተኸትቡ ኽነጻጸሩ ኸለዉ ካብ ኮቪድ-19 ከቢድ ሕማም ናይ ምሕማም (ወይ ፈጺሞም ናይ ምሕማም) ኣጋጣሚ ኣጸቢቑ ዝውሕድ ኢዩ። ብተወሳኺ'ውን መርመራታት ንውልቀ-ሰባት ንኸይሓምሙ ከምኡ'ውን ክሳብ 50 ሚእታዊት ናይቶም ካብ ኮቪድ-19 ዝሓመሙ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ምልክታት ንኸየማዕብሉ ክሕግዞም ይኽእል ኢዩ።

ኣበርታዒ ክታበታት የድልየን እንተኾይኑ፡ እቲ ዝወሰድናዮ ክታበታት ኣይሰርሕን እዩ ዘሎ ማለት ድዩ፧

ኣይፋል። እቲ ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዘሎ ክትታበት COVID-19 ንከቢድ ሕማም፣ ሆስፒታል ምእታዉ፣ ከምኡውን ሞት፣ ዋላእዉን ኣንጻር ካልኦት ዓልየት ቫይረሳት ኣብ ምክልኻል ጽቡቕ እዓዩ ኣሎ። ይኹን እምበር፣ ክኢላታት ጥዕና ህዝቢ ብፍላይ ነቶም ኣብ ሓደገኛ ዅነታት ዘለዉ ሰባት፣ ምክልኻል ካብ ልኡምን ማእከላይን ሕማም COVID-19 ዝጎደለ ብቕዓት እዮም ዝርእዩ ዘለዉ።

ኣበርታዒ ዶዝ እንተዘይ ወሲደ፡ ምሉእ ብምሉእ ከም ዝተኸተብኩ ድየ፧
  • ሰባት ብሙሉእነት ተኸቲቦም ዝበሃሉ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ናይ ኩሉ ዝተመኽረ መጠን ፈውሲታት ቀዳማይን ተኸታታሊን ናይ COVID-19 ክታበት ድሕሪ ምውሳዶም እዩ።
  • ብቕዓት ምስሃለወኩም ሓደ ሰብ ኩሉ እቲ ለወባ ዝተገበረሉ ፈለማይ ተኸታታሊ ዶዛትን ካልእ ቡስተራትን እንተወሲዱ ምስቲ ናይ COVID-19 ክታበት ሕዱስ ይገብሮ።
ኣበርታዒ ዶዝ ንክወስድ ከም ዝፍቐደለይ ብኸመይ የርኢ፧

ብገዛእ-ርእስኻ ነዚ ኣበርታዒ ዶዝ ክትወስድ ብቑዕ ምዃንካ ክትሕብር ትኽእል ኢኻ። ካብ ኣቕራቢ ክንክን ጥዕና ናይ ምኽሪ ምስክር ምርኣይ ኣየድልየካን እዩ።

ብኽብረትኩም ናይ ክታበት ካርድኹም ውሰድዎ ናብቲ ናይ ኣበርታዒ ዶዝ መውሃቢ ቆጸራኹም፡ ምእንቲ እቲ ክልተ ተኸታታሊ ክታበታት ናይ Pfizer ከምዝወሰድኩም ከረጋግጽ። ካርድኻ እንተዘየለ፡ እቲ ኣቕራቢ ክታበት መዝገብካ ክደልዮ ይኽእል እዩ።

ኣብ መንጎ ተወሳኺ ክታበትን ናይ ሓይሊ ክታበትን እንታይ ፍልልይ ኣሎ፧
  • mRNA ዚብሃል ተኸታታሊ ክታበት (Pfizer ወይ Moderna) ዝወድኡ እሞ እኹል ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ዘይብሎም ሕሙማት እውን ተወሳኺ ዓቐን መድሃኒት ኣለዎም።
  • እቲ ናይ መጀመርታ ተኸታታሊ ክታበት ድሕሪ ግዜ እናሃሰሰ ምስ ከደ እቲ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ እናሃሰሰ ክኸይድ ከሎ እቲ ክታበት ንሕሙማት ኢዩ።

ኣብዚ እዋን እዚ እዞም ዝስዕቡ ጕጅለታት ናይ ኮቪድ-19 ደጋፊ ክታበት ክረኽቡ ምሕጽንታ ይወሃቦም።

  መን እዩ ዚረኽቦ መዓስ ከም ዝዉሰድ
ተወሳኺ ዓቐን

ካልኦት ሰባት immunocompromised (ብኻልእ ሕማማት ዝደኸሙ) እሞ ኸኣ ናይ ክልተ-ዶዝ ናይ mRNA COVID-19 ዝተኸተቡ ተውሳኺ ፈለማዊ ዶዝ ክረኽቡ ኣለዎም።

እንተወሓደ ድሕሪ 28 መዓልታት ድሕሪ ካልኣይ ዓቐን ናይ mRNA ክታበት COVID-19 ወይ ቐዳማይ ዓቐን ናይ ክታበት Johnson & Johnson። ተወሳኺ ዓቐን ድሕሪ J&J፣ ክታበት mRNA ክኸውን አለዎ።
ደጋፊ ዓቐን እቶም 18 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ Johnson & Johnson ኮቪድ-19 ዝበሃል ክታበት ከም ቀንዲ ተኸታታሊ ዓቐናት ዝወሰዱ።

ካብቲ ናይ መጀመርታ ዓቐን እንተ ወሓደ ኽልተ ወርሒ ክኸውን ኣለዎ።

ነቶም ብመጠኑ ክሳብ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሕሙማት፣ እንተወሓደ ድሕሪ 2 ኣዋርሕ ድሕሪ ተወሳኺ (2ይ) ዓቐን ምዉሳድካ።

እቶም 5 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ Pfizer-BioNTech ኮቪድ-19 ዝበሃል ክታበት ከም ቀንዲ ተኸታታሊ ዓቐናት ዝወሰዱ።

ካልዓይ ዓቐን ናይ mRNA ክታበት ካብ እትወስድ እንተ ወሓደ ድሕሪ ሃሙሽተ ኣዋርሕ።

ነቶም ብመጠኑ ክሳብ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሕሙማት፣ እንተወሓደ ድሕሪ 3 ኣዋርሕ ድሕሪ ተወሳኺ (3ይ) ዓቐን ምዉሳድካ።

እቶም 18 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝኾኑ ሰባት ነቲ Moderna ኮቪድ-19 ዝበሃል ክታበት ከም ቀንዲ ተኸታታሊ ዓቐናት ዝወሰዱ።

ካልዓይ ዓቐን ናይ mRNA ክታበት ካብ እትወስድ እንተ ወሓደ ድሕሪ ሃሙሽተ ኣዋርሕ።

ነቶም ብመጠኑ ክሳብ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሕሙማት፣ እንተወሓደ ድሕሪ 3 ኣዋርሕ ድሕሪ ተወሳኺ (3ይ) ዓቐን ምዉሳድካ።

ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት፣ ከምኡ እውን ዝተወሰኑ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘይብሎም ውልቀ ሰባት፣ ሕጂ ተወሳኺ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA COVID-19 ክታበት እንድሕር ካብ ናይ መጨረሻ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ምውሳዶም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ወይ ልዕሊኡ ምስዝገብሩ ክወስዱ ይኽእሉ እዮም። ናይ Food & Drug Adminstration (FDA፣ ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን) ተግባር ተቖጻጻሪ (እንግሊዘኛ ጥራሕ) ብምክታል፣ ናይ Western States Scientific Safety Review Workgroup (ምዕራብ ክፍለ ሃገራት ሳይንሳዊ ደሕንነት ክለሳ ናይ ስራሕ ጉጅለ) ካብቲ ዝተዘመነ ምስ Centers for Disease Control and Prevention (ናይ ሕማም ምክልኻልን ቁጽጽርን ማእኸል) (እንግሊዘኛ ጥራሕ) ለበዋታት ተወሳኺ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ክህሉ ገይሩ ኣሎ።

ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ኣብ ሓደጋ ምውዳቕ ክበሃል ከሎ እንታይ ማለት እዩ፧

ካልኦት ሰባት immunocompromised (ብኻልእ ሕማማት ዝደኸሙ) እሞ ኸኣ ናይ ክልተ-ዶዝ ናይ mRNA COVID-19 ዝተኸተቡ ተውሳኺ ፈለማዊ ዶዝ ክረኽቡ ኣለዎም።

ካብ ዞም ዝስዕቡ ጥዕናዊ ኩነታት እንተ ኣለካ ፡ናይ ምክልኻል ዓቅምኻ ተተንኪፉ ኣሎ ክንብል ንኽእል።ስለዚ ድማ ተወሳኺ ክታበት ኮቪድ19 የድልየካ። ከምዚ ዝበለ ጸገም ዘለም ሰባት፡

  • ብሰንኪ ጥረ ናይ መንሽሮ ወይ ናይ ደም መንሽሮ መድሃኒት መንሽርሮ ዝወስዱ ዘለው ሰባት
  • ናይ ህዋሳት ምስግጋር ተጌሩሎም ፡ ነቲ ናይ ስርዓተ ምክልኻል ዝቃወም ኣፋውስ ዝወስዱ ሰባት
  • ኣብ ዝሓለፋ ክልተ ዓመት ትሕስቶ ዋህዮ ናይ ምስግጋር ሕክምና ተገሩሎም፡ ናይ ስርዓተ ምክልኻ ዝቃወም ኣፋውስ ዝወስዱ ሰባት
  • ምጡንን ሓያል ድኻም ኣብ ቀንዲ ሰርዓተ ምክልኻል ኣካላት [ንኣብነት DiGeorge syndrome, Wiskott-Aldrich syndrome]
  • ሓያል ወይ መድሃኒት ዘይተወስዶ HIV ዘለዎም
  • ንናይ ምክልኻል ሰርዓት ኣካላት ዝቃወም ከም corticosteroids ዝኣመሰለ መድሃኒታት ብብዙሕ ዓቀን ዝወስድ ሰብ

እቲ ዘለና ክፍሊት ኣንጻር መብዛሕትኡ ቫይረሳት 90 ሚእታዊት ውጽኢታዊ እኳ እንተዀነ፣ መጽናዕትታት ከም ዝሕብሮ ግን ማእከላይን ከቢድ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎምን ውልቀ-ሰባት ወትሩ ሓያል ስርዓተ-ምክልኻል ኣይህልዎምን ኢዩ። እታ ሳልሳይቲ ክታበት ክም መበራበሪ ኣይኮነትን ትሕሰብ፡ ተወሳኺት ኢያ፡ እንታይ ደኣ ተወሳኺት ዶዝ ነቶም በቲ ክልተ ዶዝ ምሉእ ምክልኻል ዘየማዕበሉ ሰባት እዩ።

መሰረታዊ ዝዀኑ ሕክምናዊ ኩነታት እንታይ እየን፧

እቶም ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሩ ዘሎ ኩነታት ዘለዎም ኣብ ዝዀነ ይኹን ዕድመ ዝርከቡ ሰባት (እንግሊዘኛ ጥራይ) ካብ ኮቪድ-19 ከቢድ ሕማም ናይ ምሕማም ኣጋጣሚ ኣለዎም። ከቢድ ሕማም ክበሃል ከሎ ሓደ ኮቪድ-19 ዘለዎ ሰብ ከምዚ ዝስዕብ ክኸውን ይኽእል ማለት ኢዩ፦

  • ኣብ ሆስፒታል ክንክን ርኸብ
  • ጽዑቕ ክንክን የድሊ
  • ንኽስተንፍሱ ዝሕግዞም መሳርሒ የድልዮም
  • ሞት

ብፍላይ ብዕድመ ዝደፋእካ እንተ ኮይንካ ወይ ከኣ ነዚ ዝርዝር እዚ ሓዊስካ ብዙሕ ወይ ከቢድ ናይ ጥዕና ኩነታት እንተ ኣልዩካ እቲ ኮቪድ-19 ዚብሃል ክታበት (መጀመርታ እተወስደ ዓቐንን ደጋፊ ክታበትን) ካልእ ንኮቪድ-19 ንምክልኻል ዝሕግዝ ስጕምትታት ኣገዳሲ እዩ። እዚ ዝርዝር እዚ ንኩሉ እቲ ካብ ኮቪድ-19 ከቢድ ሕማም ከጋጥመካ ዝኽእል ኵነታት ኣየጠቓልልን እዩ። ኣብዚ ዘይተጠቓለለ ኩነታት እንተ ኣልዩካ ንዅነታትካ ብኸመይ ብዝበለጸ መገዲ ከም እትቈጻጸሮን ንርእስኻ ካብ ኮቪድ-19 ብኸመይ ከም እተዕቍባን ንኣላዪ ክንክን ጥዕናኻ ኣዘራርቦ።

  • መንሽሮ
  • ሕዱር ሕማም ኵሊት
  • ሕዱር ሕማም ጸላም ከብዲ
  • ሕዱር ሕማም ሳንቡእ
  • ኣእምሮኣዊ ምዝንባል ወይ ካልእ ስነ-ኣእምሮኣዊ ኩነታት
  • ሽኮርያ (ዓይነት 1 ወይ 2)
  • ዳውን ሲንድሮም
  • ኵነታት ልቢ
  • ረኽሲ ኤች.ኣይ.ቪ
  • ኩነት ስርዓተ ምክልኻል ሕማም (ድኹም ስርዓተ ምክልኻል ሕማም)
  • ኩነታት ኣእምሮኣዊ ጥዕና
  • መጠኑ ዝሓለፈ ክብደትን ምኽራሸን
  • ጥንሲ
  • ሕማም ዋህዮታት ወይ ታላሰሚያ
  • ሽጋራ ምትካኽ፣ እዋናዊ ወይ ናይ ቀደም
  • ተሪር ክፍሊ ኣካላት ወይ ሱር ዋህዮ ደም ምትካል
  • ወቕዒ ልቢ ወይ ሰራውር ደም ናብ ሓንጎል ንዝፈስስ ደም ዝጸሉ ሕማም
  • ኣጠቓቕማ ንጥረ ነገራት ምምዝባል
  • ዓባይ ሰዓል
ክንደይ ናይ Pfizer-BioNTech ወይ ናይ Moderna (mRNA) ክታበት ዓቕናት ነቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት፣ ከምኡ'ውን እቲ ናይ መጀመርታ ናይ COVID-19 ተኸታታሊ ክታበት ናይ mRNA ክታበት ዝነበረ ሰብ የድልዮም?
  • ን Pfizer-BioNTech ክታበት COVID-19 ፣ እቲ ካልኣይ ዓቐን ነቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ድሕሪ 21 መዓልታት (3 ሰሙናት) ናይቲ ቐዳማይ ዓቐን እዩ ዝወሃብ፣ እቲ ሳልሳይ ዓቐን መድሃኒት እንተ ወሓደ ድሕሪ ናይቲ ካልኣይ ዓቐን ድሕሪ 28 መዓልታት (4 ሰሙናት) ይወሃብ፣ ከምኡ'ውን እቲ ራብዓይ ዓቐን (ኣባራታዒ ዓቕን) መድሃኒት ሕጂ እንተ ወሓደ ድሕሪ እቲ ሳልሳይ ዓቐን ድሕሪ 3 ወርሒ ክወሃብ ይምከር ኣሎ።
  • ን Moderna ክታበት COVID-19 ፣ እቲ ካልኣይ ዓቐን ነቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ሕማም ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ድሕሪ 28 መዓልታት ናይቲ ቐዳማይ ዓቐን ይወሃብ፣ እቲ ሳልሳይ ዓቐን መድሃኒት እንተ ወሓደ ድሕሪ ናይቲ ካልኣይ ዓቐን 28 መዓልታት ይወሃብ፣ ከምኡ'ውን እቲ ራብዓይ ዓቐን (ኣባራታዒ ዓቕን) መድሃኒት ሕጂ እንተ ወሓደ ድሕሪ እቲ ሳልሳይ ዓቐን 3 ወርሒ ጸኒሕካ ክወሃብ ይምከር ኣሎ።
  • ካልኣይ ናይ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ Pfizer-BioNTech ናይ COVID-19 ክታበት እውን ክትወስዱ ትኽእሉ ኢኹም እንድሕር ዕድሜኹም 12ን ልዕሊኡን እንተኾይኑን ናይ ምክልኻል ዓቕምኹም ዝተሓተ ቆልዑት እንተኾይንኩምን እዚ ዝኸውን ድማ እንተወሓደ ድሕሪ ናይ መጀመርያ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ ዝኾነ ዝተመዝገበ ወይ ቅቡል ዝኾነ ናይ COVID-19 ክታበት ምውሳድኩም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ክኸውን ኣለዎ። ካልኣይ ናይ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ Moderna ናይ COVID-19 ክታበት ክትወስዱ ትኽእሉ ኢኹም እንድሕር ዕድሜኹም 18ን ልዕሊኡን እንተኾይኑ ከምኡ እውን ናይ ምክልኻል ዓቕምኹም ዝተሓተ ቆልዑት እንተኾይንኩምን እዚ ዝኸውን ድማ እንተወሓደ ድሕሪ ናይ መጀመርያ መበረታትዒ መጠን ፈዊሲ ናይ ዝኾነ ዝተመዝገበ ወይ ቅቡል ዝኾነ ናይ COVID-19 ክታበት ምውሳድኩም ድሕሪ 4 ኣዋርሕ ክኸውን ኣለዎ።
እቲ ናይ J&J/Janssen ክታበት ከም ናይ መጀመርታ ናይ COVID-19 ክታበት ዝወሰዱዎ ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ክንደይ ዝኣክል ዓቐን ክታበት ክወስዱ ኢዩ ዝምከሩ?
  • እቲ ተወሳኺ (ካልኣይ) ዓቐን እንተ ወሓደ ድሕሪ 28 መዓልታት (4 ሰሙናት) ድሕሪ ናይ J&J/Janssen ዓቕን ይወሃብ። እቲ ኣበራታዒ ዓቕን (ሳልሳይ) ዓቐን) እንተ ወሓደ ድሕሪ 2 ኣዋርሕ ናይቲ ተወሳኺ ዓቕን mRNA ይወሃብ።
  • እቲ ተወሳኺ ዓቕን ናይ mRNA COVID-19 ክታበት ክኸውን ኣለዎ፣ ከምኡ'ውን ነቲ ኣባራትዒ ዓቐን ብሰንኪ እቲ እናወሰኸ ዚኸይድ ዘሎ ናይ ትሮምቦሲስ (thrombosis) ምስ ትሮምቦሲቲፔንያ ሲንድሮም (thrombocytopenia syndrome (TTS)) ስግኣት ናይ mRNA COVID-19 ክታበት ይምረጽ። TTS ሳሕቲ ዘጋጥም ግናኸ ከቢድ ጕድኣት ከስዕብ ዝኽእል ፍጻሜ ናይ ደም ምርጋእ ወይ ጸገማት ምስ ምርጋእ ከምጽእ ዝክእል እዩ።
  • ናይ ቀዳማይ ክታበትን ናይ መበረታትዒ መጠን ፈውሲ ናይ Johnson & Johnson’s Janssen ናይ COVID-19 ክታበት እንተወሓደ ቅድሚ 4 ኣዋርሕ ዝወሰዱ ዓበይቲ ሕጂ ናይ ካልኣይ መጠን ፈውሲ ናይ mRNA ናይ COVID-19 ክታበት ብምጥቃም ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።
ነቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት—ካብ 5 ኣዋርሕ ናብ 3 ኣዋርሕ—ናይቲ ኣበራታዒ ግዜ ምንካይ ምኽንያት ክኸውን ዝኽእል እንታይ እዩ?

ዋላ እውን እቲ ቐዳማይ ተኸታታሊ 3-ዓቐን ናይ mRNA ክታበት እንተ ተጠቐምካ፣ እቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሕት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ድሕሪ እቲ ቐንዲ ተኸታታሊ ዓቐን ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ከየማዕብሉ ይኽእሉ እዮም። ድሕሪ ግዜ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ከጥፍኡ ተኽእሎ ስለ ዘሎ ከምኡዉን ኣብ ቐረባ እዋን ነቲ ናይ ኣበራታኢ ዓቕን ክወስዱ የድልዮም ይኸውን እዩ። ካብ እተፈላለየ ንኣሽቱ መጽናዕትታት እተረኽበ ናይ መጀመርታ ጸብጻብ ከም ዝሕብሮ እቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ካብ 5 ወርሒ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ኣበራታዒ ምስ ተዋህቦም እንደገና መጠን ጸረ - ኣካል ይውስኽ ኢዩ። ብዛዕባ ድሕንነት ዝያዳ ሻቕሎት ከም ዘሎ ዚሕብር መርትዖ የለን። ኣብዚ እዋን፣ ኣብ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ COVID-19 ብቕልጡፍ ይዝርጋሕ ኣሎ፣ ነቶም በዚ ሕማም እተታሕዙ ሰባት ምቕላዕ ከተወግዶ ኣጸጋሚ ኮይኑ ኣሎ። ስለዚ፣ ብእተኻእለ መጠን ቀልጢፍካ ኣበራታዒ ዓቐን ምሃብ ነቶም ከቢድ ጸገማት ከጋጥሞም ዝኽእል ሰባት ርትዓዊ እዩ።

እቶም ብመጠኑ ወይ ከቢድ ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ናይ ሓኪም ወረቐት/ ናይ መድሃኒት ትእዛዝ ወይ ካልእ ሰነድ ነዚ ዓቐን ንምዉሳድ የድልዮም ድዩ?

ኣይፋልን፣ ውልቀ-ሰባት ብዛዕባ ገዛእ ርእሶም ፈሊጦም ኣብ ዝዀነ ቦታ እዞም ክታበታት ዝወሃብሉ ኩሎም ዓቐን መድሃኒታት ክወስዱ ይኽእሉ እዩም። እዚ ነዞም ህዝቢ እዚኣቶም ንምርካብ ተወሳኺ ዕንቅፋታት ከም ዘይህሉ የረጋግጽ። ትሑት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ውልቀ-ሰባት ብዛዕባ እተወሰነ ሕማሞም ሕቶታት እንተ ኣልይዎም፣ ተወሳኺ ዓቐን መድሃኒት ምዉሳድ ግቡእ ምዃኑን ዘይምዃኑን ምስ ኣላዪ ክንክን ጥዕናኦም ክመያየጡ ይኽእሉ።