Huhu Malu'i COVID-19

 

Ko e Huhu Malu'i COVID-19 'oku ta'etotongi pea 'oku 'atā ki he kakai ta'u 5 pe lahi hake 'o tatau aipē 'a e tu'unga nofo fonua.

'Oku mau 'oatu 'a e ngaahi fakamatala 'oku ke fiema'ú. Te mau tuku atu 'a e ngaahi fakamatala fakamuimuitahá koe'uhi ke ke fakahoko 'a e ho'o ngaahi fili ki ho'o mo'uileleí.

Tisema 17, 2021 – ‘Oku fale’i ‘e he Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Senitā Mapule’i mo Faka’ehi’ehi e Ngaahi Mahakí) mo e Washington State Department of Health (DOH, Potungāue Mo’ui ‘a e Siteiti Washington) ke fili ‘e he kakai ta’u 18 mo motu’a angé ha huhu malu’i mRNA COVID-19 (Pfizer pe Moderna) ‘o ‘ikai ko e Johnson & Johnson COVID-19 koe’uhi ko e tu’unga fakatu’utāmaki kae hāhāmolofia ko e thrombosis mo e thrombocytopenia syndrome (TTS, sinitolomu tomositōpenia), ‘a ia ‘oku hoko ai ‘a e poloka ‘a e toto mo e ma’ulalo ‘o e tu’unga peleteti ‘o e toto Guillain-Barré syndrome (GBS, sinitulomu Kaliani-Palē), ’a ia ko e fokoutua ‘oku ne uesia ‘a e neavé.

‘Oku kei ‘atā pē ‘a e huhu malu’i Johnson & Johnson kapau ‘oku ‘ikai ke ke fiema’u ‘a e huhu malu’i mRNA. Talanoa ki ho’o kautaha tauhi moʻui lelei fekau’aki mo e ngaahi me’a ‘oku ke lava ‘o fili ki ai.

Ko e ha e me'a 'oku fiema'u ke u 'ilo fekau'aki mo e huhu malu'i COVID-19?

Te u ma'u fēfē 'a e huhu malu'i?

Vakai ki he Feitu'u ke ma'u ai Huhu Malu'i (Lea faka-Pilitānia pē) ke 'ilo 'a e feitu'u mo puka ha 'apoinimeni.

Te ke malava 'o text ho ZIP code ki he 438-829 (GET VAX) ki he ngaahi feitu'u fai'anga huhu malu'i 'oku ofi atu kiate koe.

'Oku 'i ai hao fehu'i fekau'aki mo e huhu malu'i COVID-19? 'Oku ke fiema'u tokoni ke kumi hao 'apoinmeni huhu malu'i? Ta ki he COVID-19 Information Hotline 'i he 1-800-525-0127, pea lomi'i 'a e #. ‘E lava ‘o ma'u ha tokoni ki he fakatonuleá.

Kapau 'oku ke puka ho'o 'apoinimeni ki ho'o huhu hoa ni (Moderna/Spikevax pe Pfizer/Comirnaty), 'oku totonu ke ke huhu hoa ni tu'o ua pē 'i he huhu malu'i tatau.

Kapau ko koe pe 'oku ke 'ilo ha taha 'oku nofo 'api pē, fakafonu mai ha foomu 'i he 'initaneti (Lea fakaPilitania). 'E tokoni 'a ho'o ngaahi tali ke ne fakafehokotaki kimoutolu ki he ngaahi timi Huhu Malu'i Kaunitī pe Siteiti.

Ki ha toe ngaahi me'a kehe fekau'aki mo e COVID-19, hangē ko e fale nofo'anga, tokoni fakame'angāue, malu'i mo'ui, tā ki he 211 pe vakai ki he wa211.org

Ki ha ngaahi fakamatala lahi ange, vakai ki he COVID-19 Vaccines: Ngaahi me'a ke 'ilo ki ai fakamatala mo'oni'i me'a.

Kuo pau ke u sitiseni (citizen) U.S. kau lava 'o ma'u ha 'aku huhu malu'i?

'Ikai, 'oku 'ikai fiema'u ia ke ke sitiseni (citizen) U.S. ka ke toki lava 'o ma'u ha'o huhu malu'i. 'O 'uhinga ia 'oku 'ikai fiema'u ke 'i ai hao fika social security pe ko ha ngaahi pepa kehe kau ki ho'o nofo fonua ke toki ma'u ai hao huhu malu'i. 'E 'i ai ha ngaahi kautaha 'e ni'ihi te nau 'eke atu hao fika social security, ka 'oku 'ikai fiema'u ia ke ke 'oange.

'Oku 'ikai fiema'u ho fānau ke nau sitiseni (citizen) U.S. ka e toki lava 'o ma'u ha huhu malu'i. 'E 'ikai ke 'eke 'e ha taha 'o e ngaahi kautaha mo'uilelei 'a ho'o tu'unga nofo fonuá. 'I he ngaahi keisi lahi, 'e fiema'u pē 'a e fakangofua 'a e mātu'a mo e tauhi fānau ke huhu malu'i 'a e to'utupu 'i lalo 'i he ta'u 18.

'Oku fale'i 'e he Washington State Department of Health (Potungāue Mo'ui 'o Washington) ke huhu malu'i 'a e kakai kotoa ta'u 5 ki 'olunga.

'E 'i ai ha 'aku mo'ua pa'anga he huhu malu'i?

'Ikai. 'Oku 'ikai ha totongi ke ma'u e huhu malu'i, pea 'oku 'ikai 'oatu ha tohi mo'ua mei ho'o kautaha mo'uilelei pe ko e kautaha huhu malu'i. 'O kau ki ai 'a e kakai 'oku malu'i taautaha kinautolu, pe Apple Health (Medicaid), pe Medicare, pe 'oku 'ikai ke ai ha nau malu'i (uninsured).

Kapau 'e toki 'i ai ha ngaahi ngāue kiate koe lolotonga 'oku fakahoko ho huhu malu'i, 'e malava ke toki totongi 'a ho'o sio toketā ko iá. Fakapapau'i 'oku ke 'uluaki 'eke 'a e me'a ko iá kimu'a pea toki fakahoko 'a e ngāue.

Kapau 'oku 'ikai hao malu'i mo'uilelei (health insurance), 'oku 'ikai totonu ke 'oatu 'e ha kautaha ha tohi mo'ua huhu malu'i he 'oku nau maumau'i ai 'a e ngaahi fiema'u fekau'aki mo e polokalama huhu malu'i COVID-19. Kātaki 'īmeili ki he covid.vaccine@doh.wa.gov kapau 'e 'oatu ha tohi mo'ua.

Kapau 'oku 'i ai hao malu'i mo'uilelei pea kuo 'oatu ha'o tohi mo'ua, 'uluaki fetu'utaki ki ho'o kautaha malu'i mo'uilelei. Kapau 'e 'ikai solova ai, te ke malava pē 'o faile ha lāunga (lea faka-Pilitānia) ki he Office of the Insurance Commissioner.

  • Tā ki he 800-562-6900 ki ha sēvesi fakatonulea ('i he ngaahi lea fakafonua lahi hake 'i he 100 ta'etotongi pē)
  • TDD/TYY: 360-586-0241
  • TDD: 800-833-6384
Fēfē kapau 'oku 'ikai ha 'aku malu'i mo'uilelei (health insurance)?

Fakahā ki ho'o kautahá, 'oku 'ikai ke 'i ai ha'o malu'i mo'ui lelei. 'E huhu malu'i ta'etotongi pē koe ia. 'Oku 'i ai 'a e polokalama (lea faka-Pilitānia) 'a e pule'anga fetulolo 'oku ne totongi 'a e kautahá ke nau fakahoko 'a ho'o huhu malu'í.

Kapau 'oku 'ikai totongi 'a e huhu malu'i, ko e ha 'oku toe 'eke mai ai 'eku ngaahi fakamatala malu'i mo'uilelei?

Ko e taimi 'oku ke huhu malu'i ai, 'e malava pē ke 'eke atu 'e he kautaha pe 'oku 'i ai ha'o kaati malu'i mo'uilelei. 'Oku 'uhinga eni ke toki totongi fakafoki ange 'e he kautaha malu'i hili hono 'oatu 'a e huhu malu'i (ko e totongi faka-administration pē). Fakahā ki he kautahá kapau 'oku 'ikai ke 'i ai ho malu'i mo'uilelei. 'E kei huhu malu'i ta'etotongi pē koe ia.

Ko e ha 'a e totongi ngāue (administration fee) pea ko hai 'oku ne totongi?

Ko e totongi ngāue ki he huhu malu'i ko e totongi ia 'a e kautaha mo'uileleí ki hono 'oatu 'a e huhu malu'í. 'Oku kehe ia mei he totongi 'o e huhu malu'í 'iate ia pē.

'Oku totongi kakato 'e he pule'anga fetulolo 'a e fakamole ki he huhu malu'i. Kapau 'oku 'i ai ho'o malu'i (insurance) public pe taautaha (private), 'e ala tohi mo'ua kiate kinautolu 'e he toketā 'oku ne fakahoko ho huhu malu'i ke nau totongi 'a e totongi ngāue. Kapau 'oku 'ikai ai ha'o malu'i, 'oku 'i ai 'a e polokalama (lea faka-Pilitānia) 'a e pule'anga fetulolo 'oku ne totongi 'a e kautahá ke nau fakahoko 'a ho'o huhu malu'í.

'Oku 'ikai totonu ke 'oatu ha tohi mo'ua mei ho'o toketā ko ha totongi ngāue 'o fakahoko atu 'a ho'o huhu Malu'i COVID-19. 'O kau ki ai 'a e kakai 'oku malu'i taautaha kinautolu, pe Apple Health (Medicaid), pe Medicare, pe 'oku 'ikai ke ai ha nau malu'i (uninsured).

Ko e ha 'a e huhu Malu'i COVID-19 'oku lava ke ma'u 'i he taimi ní?

Ko e huhu malu'i 'e tolu kuo fakamafai ke ngāue'aki 'i he taimi fakatu'upakē mo fakapaasi 'e he U.S. Food and Drug Administration (FDA, Pule'i 'o e Me'atokoni mo e Faito'ó). 'Oku lolotonga 'atā ke ma'u 'a e ngaahi huhu malu'i ko ení 'i he siteiti Washington. ‘Oku fale’i ‘a e huhu malu’i Pfizer (Comirnaty) mo e Moderna (Spikevax)  ’o ‘ikai ko e huhu malu’i Johnson & Johnson koe’uhi ko e tu’unga fakatu’utāmaki kae hāhāmolofia ko e thrombosis mo e thrombocytopenia syndrome (TTS, sinitolomu tomositōpenia)mo e Guillain-Barré syndrome (GBS, sinitulomu Kaliani-Palē).

Huhu Malu'i COVID-19 Pfizer-BioNTech (Comirnaty):

Ko e huhu malu'i ni 'oku huhu tu'o ua 'i he vaha'a taimi ko e 'aho 'e 21, mo e:

  • Huhu malu'i tānaki mai ('iloa foki ko e huhu tu'o tolu) ma'a e kakai 'oku vaivai ange honau ivi malu'i fakaesino
  • Ko e huhu malu’i tānaki ma ki he kakai ta’u 12 pe lahi ange, kehe ke ‘oua ‘e si’i hifo he mahina ‘e 5 hili e huhu hono uá.

'Oku 'ikai lau kuo ke malu'i kakato kae 'oleva kuo 'osi ha uike 'e ua mei ho'o huhu tu'o ua. Kuo fakamafai kakato 'a e huhu malu'i ni ma'a e kakai ta'u 16 pea lahiange 'i he hingoa Comirnaty. Kuo fakamafai hono ngāue'aki 'o e huhu malu'i ni 'i he tiami fakatu'upakē ki he to'utupu ta'u 5 ki he 15. Na'e fakahā 'e he ngaahi 'ahi'ahi fakakilinkí ne 'ikai ha ngaahi ola kehe na'e 'ikai ke 'osi 'amanaki pē ki ai.

Huhu Malu'i COVID-19 Moderna (Spikevax):

Ko e huhu malu'i ni 'oku huhu tu'o ua, 'i he vaha'a taimi ko e 'aho 'e 28, mo e:

  • Huhu malu'i tu'o tolu ma’a e kakai 'oku vaivai ange honau malu'i fakaesinó.
  • Ko e huhu tānaki mai ki he kakai ta’u 18 pe lahi ange, kehe ke ‘oua si’i hifo he mahina ‘e 5 hili e huhu hono uá.

'Oku 'ikai lau kuo ke malu'i kakato kae 'oleva kuo 'osi ha uike 'e ua mei ho'o huhu tu'o ua. Na'e fakahā 'e he ngaahi 'ahi'ahi fakakilinkí ne 'ikai ha ngaahi ola kehe na'e 'ikai ke 'osi 'amanaki pē ki ai. 

Huhu Malu'i COVID-19 Johnson & Johnson – Janssen:

Kuo fakamafai'i 'a e huhu malu'i ni 'i ha taimi fakatu'upakē ma'a e kakai ta'u 18 pe lahiange. Ko e huhu malu'i huhu tu'o taha pē eni. 'Oku 'ikai lau kuo ke malu'i kakato kae 'oleva kuo 'osi ha uike 'e taha ki he ua mei ho'o huhu malu'í. ‘Oku totonu ke ke huhu malu’i booster 'a e kakai ta'u 18 pe motu'a ange hili ha mahina ‘e ua pe tolu hili ho’o ‘uluaki huhu. Na'e fakahā 'e he ngaahi 'ahi'ahi fakakilinkí ne 'ikai ha ngaahi ola kehe na'e 'ikai ke 'osi 'amanaki pē ki ai. ‘Oku fale’i ‘a e huhu malu’i Pfizer mo e Moderna ’o ‘ikai ko e huhu malu’i Johnson & Johnson.

Kuo pau ke u ma'u kotoa 'a e huhu malu'í COVID-19?

Ko e huhu malu'i Comirnaty/Pfizer mo e Spikevax/Moderna 'oku huhu tu'o ua pē ma'a e kakai tokolahi. Mahalo ʻe fiemaʻu ʻe ha kakai ʻe niʻihi ʻoku nau tuʻu fakatuʻutamaki ange e fetuʻutaki va ofi ki he vailasi pe ʻikai ke sai kiate kinautolu ‘a e huhu maluʻi ha dose ‘e tolu pe fa. Kapau te ke huhu malu'i Comirnaty/Pfizer pe Spikevax/Moderna 'e fiema'u ia ke ke ma'u kotoa 'a e ngaahi huhu malu'i 'oku fale'i atú koe'uhi ke ke ma'u 'a e malu'i lahi taha 'oku lava 'o ma'u ke ne fakafepaki'i 'a e COVID-19.

Ko e huhu Malu'i COVID-19 Johnson & Johnson-Janssen ko e huhu malu'i huhu tu'o taha mo ha booster dose fale’i atu ki he kakai ta’u 18 pe lahi ange hili ha māhina ‘e ua.

Kapau te u tomui 'i he 'eku huhu tu'o ua, 'e fiema'u ke u kamata fo'ou 'a e ngaahi huhu malu'í?

'Ikai. Kapau te ke tomui 'i ho'o huhu tu'o ua, 'oku 'ikai fiema'u ke ke kamata fo'ou 'a e ngaahi huhu malu'í.

Huhu malu'i tu'o ua leva 'i he vave taha hili pē 'a e ngaahi 'aho kuo fale'i atu 'i he 'osi 'a e 'uluaki huhu malu'í ('aho 'e 21 days ki he Comirnaty/Pfizer, 'aho 'e 28 ki he Spikevax/Moderna).

'Oku mahu'inga ke ke ma'u fakatou'osi 'a e ongo huhu malu'í tatau aipē pe ko e hā 'a e vā mama'o kuo ke tuku ke a'u ki ai 'a e huhu hoa ni.

Kapau 'oku vaivai ange 'a ho'o malu'i fakaesinó pea 'oku ngofua ke ke ma'u ha toe huhu malu'i 'e taha, 'oku totonu ke ke tatali ha 'aho 'e 28 hili 'a ho'o huhu hoa ní.

'Oku lava ke u huhu malu'i COVID-19 kapau 'oku ou feitama, fakahuhu, pe palani ke u feitama?

'Io, 'oku tala 'e he ngaahi fakamatala (data) 'oku malu 'a e huhu Malu'i COVID-19 lolotonga 'a e feitamá. 'Oku fale'i 'e he Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Senitā Mapule'i mo Faka'ehi'ehi 'o e Ngaahi Mahakí) (Lea faka-Pilitānia pē), American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, Kolisi Ako Toketā ki he Mo'uilelei 'a e Kakai Fefiné), Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM, Sōsaieti Ngaahi Faito'o ki he Kakai Fefine Feitama) (lea faka-Pilitānia pē) 'a e huhu Malu'i COVID-19 ma'a e kakai fefine 'oku feitama, fakahuhu, pe palani ke feitama. Kuo fakahā 'e he ngaahi fekumi 'e ni'ihi, kapau 'oku ke huhu malu'i, 'oku malu'i aipē 'a ho'o pēpē mei he COVID-19 'i he feitama mo e fakahuhu. Ko kinautolu 'oku feitama te'eki huhu malu'í mpea a'u 'e he COVID-19 'oku fakatu'utāmaki ange 'o malava ke fā'ele ta'ehoko pe mate 'i manava 'a e pēpē. ʻIkai ngata ai, ko e kakai ʻoku nau maʻu ʻa e COVID-19 lolotonga ʻenau feitama, ʻoku ngalingali te nau fiemaʻu ha tokoni lahi ange ki he mo'ui (life support) mo ha foʻi tiupi manava (bearthing tube).

Kapau ʻoku ke fie talanoa ki ha taha fekauʻaki mo hono maʻu ʻo e huhu maluʻi COVID-19 lolotonga e feitamá, kataki ʻo fetuʻutaki ki he MotherToBaby. 'Oku 'atā 'a e kau taukei 'i he MotherToBaby ke nau tali e ngaahi fehu'i 'i he lea faka-Pilitānia pe faka-Sipenisi 'i he telefoni pe talanoa. Ko e sēvesi malu mo ta'etotongi ko 'ení 'oku 'atā mei he Mōnite ki he Falaite 8 pongipongi ki he 5 efiafi. Ko e fetu'utaki ki he MotherToBaby:

Te u lava 'o huhu malu'i COVID-19 'i he taimi te u 'alu ai ki he 'eku ngaahi huhu malu'i angamaheni?

'Io. Na'e liliu e fale'i 'a e Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP, Komiti Fale'i ki he Ngaahi Huhu Malu'i) 'i Mē 12, 2021. Te ke lava 'o huhu Malu'i COVID-19 'i he taimi tatau mo e ngaahi huhu malu'i kehé.

'Oku 'ikai fiema'u ke ke puka makehe 'a e tu'utu'uni huhu malu'i faka'apiako (lea faka-Pilitānia pē) pe ko ha ngaahi huhu malu'i kehe kuo fale'i 'o makehe mei he malu'i COVID-19. Ko e 'apoinimeni huhu malu'i COVID-19 ko ha faingmālie ke kakato 'a e ngaahi huhu malu'i kotoa 'oku fiema'u ki ho'o fānaú.

Ko e ha 'a e kaati lekooti huhu malu'i?

'Oku totonu ke 'oatu 'a e kaati pepa huhu malu'i 'i he 'osi pē 'a ho'o 'uluaki huhu malu'i COVID-19. 'Oku tala atu 'e he kaati ko 'eni 'a e fa'ahinga 'o e huhu malu'i na'a ke ma'ú (Comirnaty/Pfizer-BioNTech, Spikevax/Moderna, pe Johnson & Johnson) mo e 'aho na'a ke huhu malu'i ai.

Kapau na'a ke huhu malu'i Comirnaty/Pfizer-BioNTech pe Spikevax/Moderna 'oku totonu ke puka aipē 'e he toketā 'a ho'o huhu hoani lolotonga 'oku ke ma'u 'a ho'o 'uluaki huhu malu'í. Tauhi 'a e kaati ko 'ení koe'uhi ke fakakakato 'e he toketā te ne 'oatu 'a ho'o huhu hoaní.

Kapau te ke huhu malu'i tānaki atu pe booster, ‘oku totonu ke ke ‘alu mo ho'o kaati lekooti huhu malu'i ki ho'o ‘apoinimeni hokó. ‘E lekooti ‘e he tokotaha fai huhu malu'i ‘a e dose.

Ko e ngaahi me'a eni ke fakakaukau ki ai ke tokoni atu ki hono tauhi 'a ho'o kaati huhu malu'i:

  • Tauhi 'a ho'o kaati huhu malu'i 'i he ngaahi vaha'a taimi huhu malu'i mo e hili ho'o huhu malu'i.
  • Faitaa'i fakatou'osi 'a e ongo peesi 'o e kaati huhu malu'i ke ke ma'u ha tatau faka'ilekitulōnika (digital).
  • Fakakaukau pe te ke 'īmeili pē kiate koe, fa'u ha 'alapama, pe te ke fakahingoa 'a e la'i tā koe'uhi ke ke kumi ngofua.
  • Fotokopi hano tatau kapau 'oku ke fie to'oto'o holo pē ha tatau.

'Oku kei malava pē ke ke huhu malu'i hoa ni neongo na'e 'ikai ke ke ha'u mo ho'o kaati huhu malu'i ki ho'o 'apoinimeni. Kole ki ho'o toketā ke ne kumi hake 'a e fa'ahinga (brand) 'o e huhu malu'i na'a ke 'uluaki huhu malu'i ai ke fakapapau 'oku ke toe ma'u pē 'a e huhu malu'i tatau. Kapau 'e mole 'a ho'o kaati huhu malu'i, log into MyIR (My Immunization Registry, Ko ‘eku lēsisita huhu malu'i) (lea faka-Pilitānia pē) ke kumi ai 'a ho'o lekooti huhu malu'i COVID-19, pea ke faitaa'i leva 'a e fakamatala 'i ai. Kapau 'oku 'ikai ha'o 'akauni, 'oku ke lava pē 'o sign up ki he MyIR 'i ha taimi pē.

Fakatokanga'i ange ko e fakapapau'i 'o e lekootí 'i he MyIRmobile 'e malava pē 'o 'ikai ke ma'u 'i he taimi pē ko ia, pea ko e hu ki aí 'oku lolotonga 'i he lea faka-Pilitānia pē. 'Oku 'i ai 'a e tokoni atu 'i he telefoni he MyIRmobile pe ko e telefoni mo ha ngaahi fehu'i kau ki he lekooti huhu malu'i ki he Department of Health (Potungaue Mo'ui) COVID-19 hotline 'i he 833-VAX-HELP pe fetu'utaki 'īmeili ki he waiisrecords@doh.wa.gov.

Malu mo e Ola Lelei

Ko e ha e 'uhinga ke u huhu malu'i COVID-19 ai?

Ko hoʻo fili pē 'a koe ke ke huhu maluʻi COVID-19, ka ʻoku mau fiemaʻu 'a e kakai tokolahi taha ʻe lava ke huhu maluʻi ke fakangata ʻa e mahaki faka'auha ko ʻeni. ʻOku faingataʻa ange ki he vailasi COVID-19 ke mafola ʻi he taimi ʻoku hao ai ha kakai tokolahi ʻi he komuintī – 'i he founga huhu maluʻi pe puke kimui ni mai. Ko e mā'olunga ange 'a e tokolahi e huhu malu'í, ko e si'isi'i ange ia 'a e puke he mahakí.

'Oku lava 'e he huhu malu'i COVID-19 'o malu'i koe 'i he ngaahi founga kehekehe:

  • 'Oku ngāue lelei ia hono faka'ehi'ehi 'a e COVID-19.
  • ʻOku ne fakasiʻisiʻi ʻaupito ho faingamālie ke ke puke lahi kapau te ke maʻu ʻa e COVID-19.
  • ʻOku fakasi'isi'i ʻe he huhu maluʻi kakato 'a e faingamālie ke tokoto falemahaki pea holoki 'a e tuʻunga fakatuʻutāmaki ʻo e mate mei he COVID-19.
  • ʻOku fakatupulaki ʻe he ngaahi huhu maluʻi ʻa e malu'i 'o e tokolahi e kakai ʻi he komiunitī, ʻo faingataʻa ange ai ke mafola ʻa e mahaki.
  • ʻOku hokohoko e fekumi ʻe he kau mataotao ki he malava ʻe he huhu maluʻi ke taʻofi e kakai mei hono fakamafola ʻo e vailasi ki he niʻihi kehe.

Neongo kuo huhu maluʻi kakato koe, ʻoku kei malava pē ke ke maʻu ʻa e COVID-19, ka ko ha kiʻi faingamalie siʻisiʻi ange ia kapau naʻe ʻikai huhu maluʻi koe. 'I he ngaahi 'ahi'ahi fakakiliniki, ko e huhu malu'i kotoa na'e peseti 'e 85 'ene ola lelei 'i hono ta'ota'ofi 'a e puke lahi 'i he COVID-19. Na'e ta'ota'ofi 'e he huhu malu'i 'a e kakai tokolahi mei ha ngaahi faka'ilonga puke 'o e COVID-19.

  • Peseti 'e 74 Johnson & Johnson (Janssen)
  • Peseti 'e 95 Pfizer-BioNTech
  • Peseti 'e 94 Moderna

Ko e kakai 'oku 'ikai huhu malu'i 'oku malava pē ke nau kei ma'u 'a e vailasi pea nau fakamafola ki he kakai kehe. 'Oku ai e kakai ni'ihi 'oku 'ikai malava ke nau huhu malu'i koe ngaahi 'uhinga fakafaito'o, pea 'oku tu'u lavea ngofua 'aupito kinautolu ki he COVID-19. Kapau 'oku 'ikai ke ke huhu malu'i, 'oku tu'u lavea ngofua ange ke tokoto falemahaki pe mate mei ha fotunga kehe (variant) 'o e COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē).'Oku malu'i 'e he huhu malu'i 'a koe, ho fāmili, kaungā'api, mo ho komiunitī.

Ko e ha e 'uhinga ke u huhu malu'i COVID-19 ai kapau kuo mo'ui pē ha ni'ihi ia mei he mahakí?

'Oku 'ikai ko e maté pē 'a e fakatu'utāmaki mei he COVID-19. Ko e tokolahi ʻo e kakai ʻoku nau maʻu ʻa e COVID-19 ʻoku nau maʻu pē ha ngaahi fakaʻilonga vaivai (mild) pē. Neongo ia, ʻoku taʻepau ʻaupito ʻa e vailasi, pea ʻoku tau ʻilo ha niʻihi 'o e ngaahi fotunga kehe (vaiants) COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē) ‘oku lahi ange ‘ene faingmālie ke ke puke lahi ai. ʻE lava ke puke lahi ha kakai ʻe niʻihi ‘o mate mei he COVID-19, ʻo aʻu pē ki he toʻutupu ʻoku ʻikai ha nau mahamahaki. Ko e ni'ihi, ‘oku ‘iloa ko e “COVID long-haulers” ‘oku nau ma'u ‘a e ngaahi faka'ilonga ‘o e mahaki ‘o lau māhina pea uesia ai ‘a e tu'unga ‘o ‘enau mo'uí. ʻOku ʻikai foki ke tau ʻilo ʻe kitautolu ʻa e ngaahi ola kotoa pē ‘i he taimi lōlōa ʻo e COVID-19 he ko e vailasi foʻou. Ko e huhu malu'í ‘a ho tau malu'i lelei taha mei he valasi. Neongo 'oku ke kei si'i mo mo'ui lelei, 'oku totonu pē ke ke huhu malu'i COVID-19.

Ko e ha 'a e COVID-19 variant?

'Oku feliuliuaki 'a e vailasi 'i he 'ene mafola mei he tokotaha koē ki he tokotaha hokó. Ko e 'variant' ko ha fōtunga kuo liliu 'i he vailasi. 'Oku 'alu pē 'a e taimi 'o mole atu 'a e ngaahi variant 'e ni'ihi pea ko e ni'ihi 'oku hokohoko atu 'e ne mafola 'i he komiunitī.

Ko e Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (Lea faka-Pilitānia pē) ‘oku ne fakahingoa mai ‘a e ngaahi fotunga ‘o e vailasi ‘oku tokanga ki ai. 'I he taimi ní, 'oku 'i ai 'a e ngaahi vailasi ke fakatokanga'i koe'uhi ko 'ene mafola vave mo faingofua ange, 'o ne fakatupu 'a e puke lahi ange 'i he COVID-19.

'Oku ngāue 'a e huhu malu'i COVID-19 ke ne ta'ofi 'a e ngaahi variant

'Oku tokoni 'a e huhu malu'i ke ne fakatuai 'a e mafola 'o e vailasi, pea ne fakasi'isi'i 'a e feliuliuaki 'o e ngaahi vailasí. ʻOku ne ʻoatu foki kiate koe ha maluʻi malohi mei he tokoto falemahaki mo e mate 'i he fotunga kotoa pē 'o e vailasí, kau ai ʻa e Delta variant.

ʻE kei uesia pē ha kakai e niʻihi kuo huhu maluʻi 'e ha fa'ahinga variant, ka ʻoku fakahaaʻi ʻe he ngaahi fekumi 'oku nau ma'u pē ha ngaahi faka'ilonga iiki pē. Kapau 'oku ke huhu maluʻi 'i ha ha huhu malu'i tu'o ua, ʻoku mahuʻinga ke maʻu fakatouʻosi e ongo huhu koeʻuhi ke ke maʻu ha maluʻi lahi taha mei he variants.

Ko e huhu maluʻi 'a e founga lelei taha ke maluʻi ai koe, ho ngaahi ʻofaʻanga, mo ho komiunitī. Ko e lahi ange 'a e huhu mlau'í te ne fakasiʻisiʻi ʻa e mafola ʻa e vailasi mo tokoni ke taʻofi ha fotunga fo'ou 'o e vailasi mei heʻene 'asi hake.

Te u 'ilo fēfē 'oku malu 'a e huhu malu'i?

Kuo ngāue'aki 'e he kau saienisí 'a e ngaahi fekumi fakasaienisi laui senituli ke nau fa'u 'aki e huhu malu'i COVID-19. Koe'uhi 'oku tau 'i he lotolotonga 'o e mahaki faka'auhá, 'e vave ange 'a hono fa'u 'o ha huhu malu'i 'i hono taimi angamahení. 'Oku 'ikai tuku ha sitepu, ka 'oku 'i ai ha ngaahi sitepu 'e ni'ihi 'i he taimi pē 'e taha, hangē ko hono fakahoko, 'ahi'ahi mo hono ngaohi.

Ko e kanititeiti huhu malu'i kotoa 'oku fou 'i he ngaahi 'ahi'ahi lahi. ʻUluakí mo ha niʻihi tokosiʻi ʻo e kau ngāue tokoní (volunteers), hoko ai mo ha kau ngāue tokoni ʻe laungeau, pea lauiafe. Hili e ngaahi ʻahiʻahi kiliniki, ʻoku toe vakaiʻi ʻe he kau mataotao fakafaitoʻo ʻa e ngaahi ola mo ha faʻahinga uesia kehe. Kapau ʻoku ngāue ʻa e huhu maluʻi mo malu, ʻoku fakangofua leva ke ʻave ki he kakai.

Ko e ha ‘oku hoko ki he huhu malu’i Johnson & Johnson?

‘I Tisema 2021, na’e fale’i ‘e he Washington State Department of Health (DOH, Potungāue Mo’ui ‘a e Siteiti Washington) ke fili ‘e he kakai ha huhu malu’i mRNA COVID-19 (Pfizer-BioNTech pe Moderna) ‘o ‘ikai ko e huhu malu’i Johnson & Johnson (J&)

‘Oku muimui ‘a e fakahinohino fakamuimui taha ko ‘ení mei he Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Senitā Mapule’i mo Faka’ehi’ehi e Ngaahi Mahakí) hili e ngaahi fakamatala na’e fakahā ai ‘a e ongo tūkunga hāhāmolofia ‘e ua hili ‘a e huhu malu’i J&J.

  • Thrombosis mo e thrombocytopenia syndrome (TTS): Ko e thrombocytopenia syndrome (TTS, tulomuposi mo e sinitolomu tomositōpenia) ‘oku hāhāmolofia ka ‘oku fakatu’utāmaki, ‘o ne poloka ‘a e toto mo e ma’ulalo ‘a e platelet (peletileti) ‘i he kakai e ni’ihi na’a nau huhu malu’i J&J. Ka ko e fakatu’utāmaki ‘oku hāhāmolofia. ‘I ‘Amelika, kuo ‘i ai ha keisi TTS ‘e 54 ‘i he huhu malu’i ‘e 14 miliona na’e fakahokó.
  • Guillain-Barré Syndrome (GBS): Ko e Guillain-Barré syndrome (GBS, sinitulomu Kaliani-Palē) ko e mahaki ‘i he sisitemi malu’i ‘o e sinó ‘oku ne tamate’i ‘a e ngaahi selo ‘o e neavé, ‘o ne fakavaivai’i ‘a e ngaahi uouá ‘o iku polió ‘i he taimi e ni’ihi. Ko e ma’u e GBS ‘oku hāhāmolofia ‘auipito. ‘I Siulai 2021, na’e ai ha lipooti ‘e 100 ‘o e GBS hili ‘a e huhu malu’i J&J, mei he ngaahi tousi na’e fakafuofuoa ‘e 12.5 milliona na’e fakahokó. 

Ko e ngaahi tūkunga ko ‘ení na’e toki hoko pē ‘i he huhu malu’i COVID-19 Johnson & Johnson ‘o ‘ikai ko e huhu malu’i, Pfizer pe Moderna. Ki he kakai ‘oku nau kumi ha huhu malu’i COVID-19, ‘oku fale’i he DOH ‘a e ongo huhu malu’i Moderna mo e Pfizer. Ka ‘oku kei ‘atā pē ‘a e huhu malu’i J&J kapau ‘oku ‘ikai malava ke ma’u pe ‘ikai ke ke fiema’u ‘a e ongo huhu mlau’i ko ‘ení. Kātaki ‘o talanoa ki ho’o toketā ki ho’o ngaahi filí.

Kapau na’a ke ma’u ‘a e huhu malu’i COVID-19 J&J ‘i loto ‘i he uike ‘e tolu kuohilí pea ‘oku ke palani ke ke huhu malu’i COVID-19 J&J, ‘ilo ‘a e ngaahi faka’ilonga ‘o e poloka ‘a e toto ‘i hono fakatupu ‘e he TTS. ʻOku kau ai ʻa e langa ʻulu lahi, mamahi ʻi hono kete, mamahi e vaʻe, mo e/pe nounou ʻo e mānava. Kātaki, fekumi ki ha tokoni faka faito’o ‘i he taimi pē ko ia ‘o kapau ‘oku ke a’usia ‘a e ngaahi faka’ilonga ni.

Manatu’i, ‘oku anga maheni pē ke ‘asi ha ngaahi faka’ilonga si’isi’i, kau ki ai ‘a e mofi, langa ‘ulu, vaivaia, mo e langa hoko’anga hui/uoua, lolotonga ‘a e ‘uluaki uike ‘i he hili ko ia hono ma’u ha fa’ahinga faito’o malu’i COVID-19. ‘Oku fa’a kamata ‘a e ngaahi ongo’i makehe ko eni ‘i loto ‘i he ‘aho ‘e tolu he hili hono fakahoko ‘o e huhu malu’i, pea ‘oku tonu ke ‘osi pē ‘i he hili ha ngaahi ‘aho si’i mei ai.

'Oku 'uhinga ki he hā 'a e fakangofua 'e he FDA ha huhu malu'i?

Ki ha fakangofua kakato, 'oku vakai'i 'e he FDA 'a e ngaahi fakamatala 'i ha vaha'a taimi lōlōa ange ki ha ngāue'aki 'i ha taimi fakatu'upakē. Ki ha fakangofua kakato 'o ha huhu malu'i, kuo pau ke fakahā 'e he ngaahi fakamatala ha tu'unga mā'olunga 'o 'ene malu, ola lelei, mo ha mapule'i lelei (quality control) 'i hono ngaohi 'o e huhu malu'i.

Ko e fakangofua ke ngāue'aki 'i ha taimi fakatu'upakē (EUA) 'oku ne fakangofua 'a e FDA ke ne ngaohi ha me'angāue ke 'atā hono ngāue'aki 'i he taimi fakatu'utāmaki kimu'a 'oku te'eki ma'u hono laiseni kakato. Ko e taumuʻa ʻo e mo e EUA ke fakapapauʻi ʻe lava ke maʻu ʻe he kakai ha huhu malu'i fakamoʻui kimuʻa pea toki vakaiʻi 'i ha taimi lahi ange ʻa e fakamā'opo'opo 'o e ngaahi fakamatala. Neongo ia, ʻoku kei fiemaʻu pē ʻe he EUA hano vakaiʻi fakaʻauliliki ʻo e ngaahi fakamatala fakakiliniki—ʻi ha vahaʻataimi nounou ange. Ko ha fa'ahinga EUA pē 'oku fakangofua 'e he FDA 'oku toe vakai'i ia 'e he Scientific Safety Review Workgroup (Kulupu Ngāue Vakai ki he Malu Faka-Saienisi), ko e konga 'o e Western States Pact (Pact e Ngaahi Siteiti Faka-Hihifo) (lea faka-Pilitānia pē).

Ko e ha 'a e Western States Pact?

'I 'Okatopa, 2020, na'e kau fakataha 'a Washington, Oregon, Nevada, Colorado mo California 'o fa'u 'a e Western States Scientific Safety Review Workgroup (Western States Pact) ke ne vakai'i 'a e 'aonga 'o e ngaahi huhu Malu'i COVID-19 hili hono fakangofua 'e he FDA. 'Oku faka'atā 'e he kulupu ngāue ko 'eni ha toe founga ke vakai'i e malu 'o e huhu malu'i.

ʻOku kau ʻi he pēnolo ni ha kau mataotao ne fili ʻe he mēmipa siteiti kotoa pē, mo e kau taukei saienisi 'iloa he fonuá ʻi he huhu maluʻi mo e moʻui lelei ʻa e kakaí. ʻI he taimi ʻoku fakamafaiʻi ai ʻe he FDA ha huhu maluʻi ki hono fakaʻaongaʻi ʻi he fakatu'upakē, ʻoku vakaiʻi ʻe he pēnolō ʻa e ngaahi fakamatala kotoa pē ʻoku lava ke maʻu fakataha mo hono toe vakaiʻi ʻe he fetulolo, pea nau ʻomi ha lipooti. Naʻe hoko ʻa e founga ko ʻeni ki he huhu malu'i ʻe tolu ʻoku tau lolotonga maʻu ʻi he Siteiti Washington, pea ʻe fakahoko ia ki he huhu malu'i COVID-19 kotoa pē ʻe foaki 'e he Emergency Use Authorization (EUA) 'i he kaha'ú. Lau 'a e ngaahi ola 'o e fekumi 'a e Western States Scientific Safety Review Workgroup:

'Oku ngāue fēfē 'a e huhu Malu'i COVID-19 'i hoku sino?

Vakai ki he vitiō ko 'eni 'i he founga ngāue 'a e huhu malu'i 'i ho sino (Lea faka-Pilitānia pē).

huhu malu'i mRNA (huhu malu'i COVID-19 Pfizer mo e Moderna)

Ko e huhu malu'i 'e ua 'i he ngaahi huhu malu'i 'oku lava 'o ma'u 'oku ui ko e ngaahi huhu malu'i messenger RNA (mRNA).

'oku ako'i 'e he huhu malu'i mRNA ho ngaahi selo (cells) ke ne ngaohi ha konga 'o e kolonavailasi spike protein. 'Oku sio leva 'a ho'o sisitemi malu'i ho sino 'oku 'ikai tonu 'a 'ene 'i ai, pea kamata leva ke fa'u ho sino 'a e ngaahi sotia malu'i (antibodies). 'Oku manatu'i leva 'e he ngaahi sotia malu'i ko 'eni 'a e founga ke tau'i 'a e COVID-19 kapau te ke puke ai 'i he kaha'u. Ko e taimi 'e huhu mlau'i ai koe, te ke fa'u leva 'a e sino malu'i mei he COVID-19, 'o 'ikai ke ke puke 'i he mahaki. Ko 'ene lava pē 'ene ngāue, 'oku hanga leva 'e he sino 'o veteki vave 'a e mRNA pea ne tukuange leva 'i ha ngaahi 'aho pē.

Huhu malu'i vector viral (Huhu Malu'i COVID-19 Johnson & Johnson)

Ko e huhu Malu'i COVID-19 'e taha 'oku ui ko e huhu malu'i vector.

Ko e huhu malu'i vector 'oku ngaohi 'aki ia 'a e fotunga vaivai ange 'o e vailasí (vailasi kehe ia mei he vailasi 'oku ne fakatupu 'a e COVID-19). 'Oku ako'i 'e he huhu malu'i ho ngaahi selo (cells) ke ne ngaohi ha konga 'o e kolonavailasi spike protein. 'Oku sio leva 'a e sisitemi malu'i ho sino 'oku 'ikai tonu 'a 'ene 'i ai, pea kamata leva ke fa'u ho sino 'a e ngaahi sotia malu'i (antibodies). Pea ako leva ho sino ke ne malu'i koe mei he COVID-19, 'o 'ikai leva ke ke puke lahi ai.

Ko e huhu malu'i vector 'oku huhu tu'o taha pē. 'Oku fa'a uike 'e ua hili 'a e huhu malu'i pea toki ma'u 'a e malu'i kakato.

Ko e taimi 'e ni'ihi 'e fakatupu 'e he huhu malu'i ha mofi si'isi'i pē pe ko ha ngaahi faka'ilonga hangē ha flū, ka 'oku 'ikai ke fakatu'utāmaki eni ia.

Ki ha ngaahi fakamatala lahi ange, vakai ki he ngaahi naunau: Snapshot 'o e huhu malu'i COVID-19 mo e huhu Malu'i COVID-19: Ngaahi me'a ke 'ilo ki ai.

Ko tokolahi ange 'a e kakai 'i he komiunitī te nau lava 'o tau'i 'a e kolonavailasi, 'oku 'ikai leva ke toe 'i ai ha feitu'u ke 'alu ki ai. 'O uhinga eni 'oku tau malava 'o ta'ofi 'a 'ene mafola vave pea tau ofi ange ki hono fakangata 'o e mahaki faka'auha ko eni.

'Oku ngaohi fēfē 'a e huhu Malu'i COVID-19?

'Oku fakamatala 'e he ki'i vitiō nounou ko 'eni 'a e founga hono ngaohi 'o e huhu malu'i COVID (Lea faka-Pilitānia pē).

Ko e ha 'a e huhu malu'i mRNA?

Ko e messenger RNA pe ko e huhu malu'i mRNA ko e huhu malu'i fo'ou eni. 'Oku ako'i 'e he mRNA ho ngaahi selo (cells) ke ne ngaohi ha konga 'o e kolonavailasi “spike protein”. Ko e spike protein ko e me'a ia ‘oku ke sio ki ai ‘i he ‘aofi ‘o e kolonavailasi. 'Oku sio leva 'a e sisitemi malu'i ho sino 'oku 'ikai tonu 'a 'ene 'i ai, pea kamata leva ke fa'u ho sino 'a e ngaahi sotia malu'i (antibodies). ‘Oku mei mei tatau eni mo e me'a ‘e hoko kapau ‘oku ma'u “fakanatula” pē ‘a e COVID-19. Ko 'ene lava pē 'ene ngāue, 'oku hanga leva 'e he sino 'o veteki vave 'a e mRNA pea ne tukuange leva 'i ha ngaahi 'aho pē.

Neongo kuo tau ngāue'aki 'a e mRNA ki he ngaahi tauhi fakafatio'o mo e fanga monumanu 'i he kuohili, ko e fa'u huhu malu'i 'aki e founga ko 'eni ko e fu'u ngaue lahi kimu'a 'i he saienisi pea malava aipē ke ngaohi ngofua ange 'a e huhu malu'i 'i he kaha'u.

Malava ke ke laukonga lahiange founga ngāue 'a e huhu malu'i 'i he uepisaiti 'a e CDC (Lea faka-Pilitānia pē).

Ko e ha 'a e huhu malu'i viral vector?

Ko e fa'ahinga huhu malu'i ko 'eni 'oku ngāue'aki 'a e fotunga vaivai ange 'o ha vailasi kehe (ko e "vector") 'oku ne fakahinohino ho ngaahi selō (cells). 'Oku hu 'a e vekitoa (vector) ko 'eni ki e selō pea ne ngāue'aki 'a e misini 'o e selō ke ne fa'u ha konga spike protein 'o e COVID-19. 'Oku hanga leva 'e he selō 'o takafi'aki 'a e spike protein 'i hono 'aofi, pea sio leva ho sisitemi malu'i 'oku 'ikai tonu 'ene 'i ai. 'E kamata ngaohi leva ho'o sisitemi malu'i ha ngaahi sotia malu'i mo e ngaahi selo malu'i ke ne tau'i 'a is 'oku nau pehē ko ha mahaki. Pea ako leva ho sino ke ne malu'i koe mei he COVID-19, 'o 'ikai leva ke ke puke lahi ai.

Ko e ha ‘a e ngaahi me'a ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu'i?

Ko e naunau ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu'i COVID-19 ko e ngaahi me'a angamaheni pē ‘o e huhu malu'i. Ko e konga lahi (active ingredient) ‘o e huhu mRNA pe ko e modified adenovirus fakataha mo e ngaahi me'a kehe hangē ko e ngako, masima, mo e suka ke ne malu'i ‘a e ngaahi me'a ‘oku ngaohi ‘aki mo tokoni'i ke ngāue lelei ‘i he sino mo malu'i ‘a e huhu malu'i ‘i he taimi ‘oku tauhi mo fe'ave'aki ai.

‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha faito'o malu'i ‘e ‘i ai ha konga tangata ai (kau ai e selo pēpē (fetal cells)), pe ko e vailasi COVID-19, lapa mei he toi'i ‘akau, fakatolonga, pe ko ha me'a mei ha fanga manu kau ai e puaka pe ko e selatini (gelatin). ‘Oku ‘ikai ke fo'u ‘a e faito'o malu'i ‘i loto ‘i ha fua'imoa, pe fa'u'aki ha me'a ‘oku ngaohi mei he fua'imoa.

Vakai ki heni Q&A; peesi uepisaiti 'a e Falemahaki Fānau Iiki 'o Philadelphia (lea faka-Pilitānia) ki ha toe fakamatala ange ki he ngaahi naunau 'oku ngaohi 'aki. Te ke ma'u 'a e lisi kakato 'o e naunau ngaohi 'i he ngaahi pepa mo'oni'i me'a Pfizer (Lea faka-Pilitānia pē), Moderna (Lea faka-Pilitānia pē), mo e Johnson & Johnson (Lea faka-Pilitānia pē).

‘Oku ‘i ai ha tisiū pēpē (fetal tissue) ‘i he huhu malu'i Johnson & Johnson?

Ko e huhu malu'i COVID-19 Johnson & Johnson na'e ngaohi ‘aki ia ‘a e tekinolosia tatau pē mo e ngaahi huhu malu'i kehé. ‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha ngaahi konga pe selo (cells) ‘o ha pēpē ‘i ai. ‘Oku ‘i ai ‘a e konga ‘e taha ‘o e huhu malu'i ‘oku ngaohi ia ‘aki ‘a e ngaahi tatau ‘o e ngaahi selo na'e ngaahi faka leepi (saienisi), ka na'e fuofua ma'u mei he ngaahi fakatōtama na'e fakahoko ‘i he ta'u lahi ange ‘e 35 kimu'a atu. Talu mei ai, ko e ngaahi laini selo ki he ngaahi huhu malu'i ko eni na'e tauhi pē ‘i he ngaahi leepi pea ʻoku ʻikai toe fakaʻaongaʻi ha ngaahi selo pēpē ke ngaohi ʻaki e ngaahi huhu malu'i ko ʻeni. Mahalo ko ha ngaahi fakamatala fo'ou eni ki ha kakai ‘e ni'ihi. Ka ko e huhu malu'i hangē ko e mīsele, lūpela, hepataitisi A, ‘oku ngaohi ‘i he founga tatau.

'Oku fakatupu pa'a 'a e huhu Malu'i COVID-19?

‘Oku ‘ikai ha fakamo'oni fakasaienisi ‘oku fakatupu ‘e he ngaahi huhu malu'i ‘a e pa'a mo e ‘ikai lava ‘o fakafanaú. ʻI he taimi ʻoku hu ai ʻa e huhu maluʻi ki ho sino, ʻoku ngāue ia mo hoʻo founga maluʻi ke faʻu ha ngaahi sinomaluʻi (antibodies) ke fakafepakiʻi ʻaki e kolonavailasi. ʻOku ʻikai uesia ʻe he founga ko ʻeni hoʻo ngaahi ʻōkani fakatupú.

'Oku fale'i 'e he Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (Lea faka-Pilitānia pē), American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) (lea faka-Pilitānia), mo e Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM) (lea faka-Pilitānia) 'a e huhu malu'i COVID-19 ma'a e kakai 'oku feitama, fakahuhu pēpē, pe palani ke feitama. Kuo toko lahi ha kakai na'a nau huhu malu'i COVID-19 na'a nau feitama pe kuo nau fā'ele'i ha ngaahi pēpē mo'uilelei.

ʻOku ʻikai ha fakamoʻoni ia he lolotonga ni ʻoku ʻi ai ha huhu malu'i, kau ai ʻa e huhu malu'i COVID-19, ʻoku ne fakatupu ha ngaahi palopalema ki he fakafanau 'a e kakai tangata. Na'e ha ki'i ako 'o ha kakai tangata mo'uilelei 'e toko 45 (lea faka-Pilitānia) na'a nau huhu malu'i mRNA COVID-19 (ko e, Pfizer-BioNTech pe Moderna) na'a nau sio ai ki he ngaahi 'ulungaanga 'o e huhu'a fakatupu (sperm), hangē ko e lahi mo 'ene ngaue holo, kimu'a pea mo e hili 'a e huhu malu'i. Na'e 'ikai ke ma'u ha liliu lahi 'i he ngaahi 'ulungaanga 'o e huhu'a fakatupu (sperm charactersitics) hili 'a e huhu malu'i.

Kuo fekauʻaki ʻa e mofí mei he puke mo e holoa taimi nounou ʻi he ngaohiʻanga ʻo e huhuʻa fakatupu ʻi he kau tangata moʻui lelei. Neongo ʻe lava ke hoko ʻa e mofi ko ha ola fakataimi ʻo e huhu maluʻi COVID-19, ka ʻoku ʻikai ha fakamoʻoni lolotonga ia ʻoku uesia ʻe he mofi hili ʻe he huhu maluʻi COVID-19 ʻa e huhuʻa fakatupu.

Vakai ki he CDC's Fakamatala ma'a e kakai 'oku nau faka'amu ke fakafanau 'i he 'ene fekau'aki mo e huhu Malu'i COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē) ki ha toe fakamatala lahiange. Te ke lava foki 'o vakai ki he uepisaiti huhu malu'i COVID-19 'a e CDC (Lea faka-Pilitānia pē) ki ha ngaahi fakamatala fekau'aki mo e huhu malu'i.

Ko e ha 'a e ngaahi faka'ilonga puke 'oku angamaheni hili 'a e huhu malu'i?

Huhu Malu'i COVID-19 Pfizer/Comirnaty, Moderna/Spikevax, and Johnson & Johnson – Janssen

Hangē ko e ngaahi huhu malu'i kehe, ko e ngaahi faka'ilonga angamaheni 'a e langa e uma, ongo'i vaivaia, langa 'ulu, mo e langa e uoua.

Ko e ngaahi faka'ilonga eni 'oku ngāue 'a e huhu malu'i. 'I he ngaahi 'ahi'ahi 'a e Pfizer mo e Moderna, na'e 'asi 'a e ngaahi uesia makehe ni 'i he hili ha 'aho 'e ua 'o e huhu malu'i, pea uesia pē 'aho 'e taha. Na'e angamaheni ange ʻaki pē ʻa e ngaahi fakaʻilonga hili ʻa e huhu hoa ni ‘i hono fakahoa ki he ‘uluaki huhú 'I he ngaahi 'ahi'ahi fakakiliniki 'o e Johnson & Johnson, na'e 'avalisi 'aho taha ki he ua 'a e ngaahi uesia makehe.

'I he ngaahi huhu malu'i kotoa 'e tolu, ko e kakai lahi hake 'i he ta'u 55 na'e si'isi'i ange ha lipooti 'o ha ngaahi uesia makehe 'i he kakai ta'u si'i ange.

Na'e ma'u mei he ngaahi 'ahi'ahí ne fakafuofua:

Pfizer/Comirnaty

  • Peseti 'e valunoa 'o e kakai na'a nau lipooti e mamahi 'o e feitu'u na'e huhu
  • Peseti 'e nimanoa 'o e kakai na'a nau lipooti e ongo'i vaivaia mo e langa 'ulu
  • Peseti 'e tolunoa 'o e kakai na'a nau lipooti 'a e langa 'o e uoua

Moderna/Spikevax

  • Peseti 'e hivanoa 'o e kakai na'a nau lipooti e mamahi 'o e feitu'u na'e huhu
  • Peseti 'e fitunoa 'o e kakai na'a nau lipooti e ongo'i vaivaia mo e langa 'ulu
  • Peseti 'e ononoa 'o e kakai na'a nau lipooti 'a e langa 'o e uoua

Johnson & Johnson

  • Peseti 'e ononoa 'o e kakai na'a nau lipooti e mamahi 'o e feitu'u na'e huhu
  • Peseti 'e fā nima 'o e kakai na'a nau lipooti e ongo'i vaivaia mo e langa 'ulu
  • Peseti 'e fā noa 'o e kakai na'a nau lipooti 'a e langa 'o e uoua

'Oku malava pē ke ke sio ki ha ngaahi luma mo uesia kehe ta'emo'oni 'i he 'initaneti mo e mītia fakasōsiale. Fakapapauʻi ʻoku ʻi ai ha taimi te ke sio ai ki ha tala fekauʻaki mo ha ola ʻo ha uesia makehe ʻoku ke vakaiʻi ʻa e tupuʻanga ʻo e tala ko ia.

Pea hā leva kapau te u puke hili 'eku huhu Malu'i COVID-19?

Hangē pē ko e ngaahi huhu malu'í kehe, ‘oku ‘i ai pē mo e ngaahi uesia kehe ‘o e huhu malu'i COVID-19, hangē ko e langa ha uma ‘e taha, mofi, langa ‘ulu, pe ko e tāvaivaia ‘osi hono huhu malu'i koe. Ko e ngaahi faka'ilonga eni ‘oku ngāue ‘a e huhu malu'í.

Kapau ʻoku ʻi ai haʻo ngaahi fakaʻilonga hili hono maʻu e huhu maluʻi, mahalo te ke fifili pe ʻoku sai pē nai ke ke ngāue pe fakahoko lelei hoʻo ngaahi ngāue. Mahalo ʻe fifili e niʻihi 'o e kau pule ngāué pe ʻoku sai pē ke foki ha taha ngāue ki he ngāué. ʻOku meimei uike ʻe 2 hili hoʻo fakakakato ʻa e huhu maluʻi (huhu ʻe 2 'a e Pfizer pe Moderna pe 1 ʻo Johnson & Johnson) kimuʻa pea toki maluʻi kakato koe koeʻuhi 'oku ke kei lava pē ʻo puke 'i he COVID-19 kapau te ke puke kimu'a. ʻOku toe mahuʻinga foki ke manatuʻi ʻoku kehekehe pē ʻa e founga maluʻi ʻa e tokotaha pea he ʻikai ngāue ʻa e huhu maluʻi ki ha kakai ʻe toko 1 nai ʻi he kakai ʻe toko 2,500 ʻoku huhu maluʻi.

Ko e saati eni (PDF) 'e tokoni atu ke mahino ha ngaahi uesia kehe 'o e huhu malu'i pe 'oku fiema'u ia ke ke tesi COVID-19 pea fakamavahe'i. Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi fakaʻilonga puke ʻi he faʻahinga ʻi lotomālie, mahalo te ke fiema'u ha tokoni fakafaitoʻo pe koe tatali pē ʻo sio. Kapau kuo mole 'a e ngaahi fakaʻilonga puke ʻi ha ʻaho ʻe taha pe ua, mahalo ko ha 'uhinga pē ko e huhu maluʻi. Kapau 'e hoko atu pe ongoʻi pē ʻoku totonu ke fakahoko, kumi ha faleʻi fakafaitoʻo. Kapau ʻoku ʻi ai ha faingamalie ke ke maʻu ʻa e COVID-19 pe na'a ke 'i ha feitu'u na'e malava ke ke ma'u ai, kataki fakamamaʻo mei he niʻihi kehé. Kapau 'oku ke ongo'i ha fakatu'upakē fakafaito'o hili ho'o huhu malu'i COVID-19, tā ki he 9-1-1 'i he taimi pē ko ia.

Kapau te ke puke hili ho'o huhu malu'i, 'oku totonu ke ke lipooti 'a e ngaahi ola ko ia ki he Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS, Sisitemi Lipooti Ngaahi Ola Kovi 'o e Huhu Malu'i) (Lea faka-Pilitānia pē). Ko e "ola kovi" ko ha palopalema fakaemoʻui lelei pe ola ia ʻoku hoko hili ha huhu maluʻi. Ki ha toe fakamatala lahiange fekau'aki mo e VAERS, vakai ki he "What is VAERS?" 'i lalo

Ko e ha 'a e VAERS?

Ko e VAERS ko ha sisitemi fakatokanga tataki 'e he Centers for Disease Control and Prevention (CDC) mo e Food and Drug Administration (FDA). 'Oku tokoni 'a e VAERS ke ne 'ilo'i ha palopalema fekau'aki mo e huhu malu'i.

'Oku malava ha taha pē (toketā, tokotaha mahaki, tauhi mahaki) ke ne lipooti ha ngaahi ola kovi ki he VAERS (Lea faka-Pilitānia pē).

'Oku 'i ai pē 'a e fakangatangata ki he sisitemi ni. ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻa e lipooti VAERS ko e huhu maluʻi naʻa ne fakatupu ʻa e tali pe ola ko ia. ʻOku ʻuhinga pē ia naʻe ʻuluaki hoko ʻa e huhu maluʻi.

ʻOku fokotuʻu ʻa e VAERS ke tokoni ki he kau saienisi ke nau fakatokangaʻi ʻa e ngaahi fetōʻaki pe ha ngaahi ʻuhinga ʻoku totonu ke nau fakatotoloʻi ai ha palopalema ʻe ala hoko. ʻOku ʻikai ko ha lisi ia ʻo e ngaahi ola ʻo e huhu maluʻi.

ʻI he taimi ʻoku ke fai ai ha lipooti ki he VAERS, ʻoku ke tokoni ki he CDC mo e FDA ke 'ilo 'a e ngaahi hohaʻa fakaemoʻui lelei mo fakapapauʻi ʻoku malu e huhu malu'i. Kapau ʻe hoko ha faʻahinga palopalema, te nau fai ha ngāue mo fakahā ki he kau toketā moʻui lelei fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ʻe ala hoko.

'E lava pē ke u huhu malu'i COVID-19 neongo na'a ku 'osi ma'u e COVID-19?

'Io, 'oku fale'i 'e he Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP, Komiti Fale'i Ngaahi Huhu Malu'i) ke huhu malu'i ha taha na'e ma'u 'e he COVID-19.

ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngaahi fakamatala ʻoku ʻikai ko ha meʻa foʻou ke toe puke ‘i he COVID-19 ʻi he ʻaho ʻe 90 ho'o ‘uluaki ma'u ‘a e vailasi, 'a ia 'oku ke ma'u ha malu'i ('o fa'a ui ko e malu'i fakanatula). Ka neongo ia, ‘oku ‘ikai ke tau ‘ilo pe ko e hā e fuoloa ‘o e malu'i fakanatula ko ia.

'Oku totonu ke tatali e huhu malu'i 'a kinautolu 'oku lolotonga puke 'i he COVID-19 ke nau sai mo 'osi 'enau taimi fakamavahe'i.

'Oku totonu ke tatali e huhu malu'i mo kinautolu na'a nau 'i ha feitu'u na'e 'i ai ha COVID-19 kae 'oleva kuo 'osi 'enau taimi kolonitini, kapau te nau lava 'o kolonitini malu mei pē mei he kakai kehe. Kapau ʻoku ʻi ai ha tuʻunga fakatuʻutamaki lahi te nau lava ʻo uesia ai mo ha niʻihi kehe, ʻe lava ke huhu maluʻi kinautolu lolotonga honau 'enau taimi kolonitini ke taʻofi hono fakamafola ʻo e mahaki.

Ki ha ngaahi fakahinohino ki he fakamavahe'i mo e kolonitini, vakai ki he tab Kolonitini mo Fakamavahe'i 'i he 'emau peei 'i he uepi (webpage) NGaahi naunau mo e Fale'i COVID-19 (lea Faka-Pilitānia pē).

'Oku lava ke u huhu malu'i COVID-19 kapau na'e ai ha ola kovi ki ha huhu malu'i kimu'a?

'Oku 'ikai totonu ke huhu malu'i 'a e kakai 'oku 'i ai honau hisitolia kau kovi 'aupito (severe allergic), hangē ko e anaphylaxis, ki ha huhu malu'i mRNA pe viral vector, pe ko ha taha 'o e ngaahi naunau 'oku ngaohi 'aki e ngaahi huhu malu'i COVID-19 Pfizer-BioNTech/Comirnaty (Lea faka-Pilitānia pē), Moderna/Spikevax (Lea faka-Pilitānia pē), pe Johnson & Johnson–Janssen (Lea faka-Pilitānia pē).

Ko kinautolu na'e kau kovi 'aupito ha huhu malu'i kehe pe ko ha fa'ahinga huhu kiate kinautolu 'e kei malava pē ke nau huhu malu'i pē. Ka 'oku totonu ke sivi 'e he toketā honau tu'unga matu'utāmaki pea nau fale'i kinautolu ki ha ngaahi fakatu'utāmaki 'e ala hoko. Kapau 'e fili 'a e mahaki ke ne huhu malu'i, 'oku totonu ke tokanga'i 'e he toketā kinautolu 'i ha miniti 'e 30 na'a 'i ai ha me'a 'e hoko 'i he taimi pē ko ia.

'Oku fale'i 'e he Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) tokanga'i 'e he toketā 'a e kau mahaki kotoa pē 'i ha miniti 'e 15 hili 'enau huhu malu'i ke siofi ha fa'ahinga me'a 'oku kau kovi kiate kinautolu. Vakai ki he ACIP's ngaahi fakakaukau fakataimi kiliniki ki he huhu malu'i mRNA (lea Faka-Pilitānia) ki ha toe fakamatala lahiange.

Tu'utu'uni Huhu Malu'i

'Oku tu'utu'uni'i 'a e Huhu Malu'i COVID-19?

Ko ho'o fili pē 'a koe ke ke huhu malu'i COVID-19, ka 'oku tu'utu'uni'i ia 'e he kau pule ngāue e ni'ihi, ngaahi kolisi mo e ngaahi 'univesiti.

'Oku lolotonga tu'utu'uni'i 'i Washinton 'a e huhu Malu'i COVID-19 ki he:

ʻOku fiemaʻu ke huhu maluʻi kakato ʻa e kau ngāue ko ʻeni mei he COVID-19 (ʻoua naʻa toe siʻi hifo he uike ʻe ua hili hono fakaʻosi ʻo e ngaahi huhu maluʻi) ʻi he ʻaho 18 ʻo ʻOkatopa 2021. ʻOku kau ʻi he fiemaʻú ha kau ngāue aleapau, kau ngāue tokoni, mo ha toe ngaahi lakanga kehe ʻoku ngāue ʻi he ngaahi feituʻu pehe ní.

Kapau ʻoku ke kau ʻi ha taha ʻo e ngaahi kulupu ko ʻeni pe ʻoku tu'utu'uni'i ʻe hoʻo pule pe ako ke huhu maluʻi COVID-19, talanoa mo hoʻo potungāue, pule ngāue, pe ʻapiako ke ke ʻiloʻi e meʻa ke fai. ʻOku ʻikai kau ʻa e Potungāue Mo'ui ʻi he tuʻutuʻuni ʻa e pulengāue pe ko e kolisi/ʻunivesiti.

ʻE tokoni ʻa e huhu maluʻi ke maluʻi koe mo e niʻihi kehe ʻoku mou feohi mei hono maʻu ʻo e COVID-19, pea ʻoku mau poupou atu ke ke talanoa ki hoʻo toketā pe kiliniki fekauʻaki mo hono ngaahi lelei

'Oku fiema'u ke huhu Malu'i COVID-19 'eku fānau ke 'alu ki he ako K-12 pe ko e child care?

'Ikai, 'oku 'ikai tu'utu'uni'i 'i Washington 'a e huhu Malu'i COVID-19 ki he fānau ako K-12 pe ko ha child care. Vakai ki he 'emau peesi huhu malu'i (lea faka-Pilitānia) ki ha toe fakamatala lahiange 'i he ngaahi tu'utu'uni lolotongá.

Kapau 'oku 'ikai ke huhu malu'i COVID-19 ho'o fānau, 'oku 'ikai fiema'u ha setifikeiti ia he 'oku 'ikai ke tu'utu'uni'i 'a e huhu malu'i. 'Oku fakapapau'i 'e he Washington State Board of Health (Poate Mo'uilelei e Siteiti Washington) 'a e huhu malu'i ki he ngaahi 'apiako mo e child care.

Ko e ha 'a e tu'utu'uni'i 'a e Huhu Malu'i COVID-19 ki he kau ngāue K-12?

ʻI he ʻaho 18 ʻo ʻAokosi 2021, naʻe fanongonongo ai ʻe Kovana Inslee ha fakahinohino ʻoku fiemaʻu ai ke huhu maluʻi COVID-19 kakato ʻa e kau ngāue kotoa pē ʻi he ako K–12, pe maʻu ha tohi faka'atā fakalotu pe fakafaitoʻo kimuʻa he ʻaho 18 ʻo ʻOkatopa 2021.

'Oku kau tonu 'a e tu'utu'u ko eni ki he kau ngāue kotoa 'i he ngaahi 'apiako (Lea faka-Pilitānia pē), kau ki ai 'a e:

  • ʻOku ngāue mo e kau ngāue aleapau ki he ngaahi ʻapiako fakatautaha K-12, ngaahi 'apiako vahefonua, ngaahi ʻapiako charter, mo e ngaahi sēvesi fakaako fakavahefonua (ʻo ʻikai kau ki ai 'a e ngaahi ʻapiako fakamatakali pe fānau ako),
  • Fānau mo e kau tauhi ako kimuʻa ʻoku nau ngāue ki he fānau mei ha ngaahi fāmili kehekehe, mo e
  • Kau ngāue ʻi he ako māʻolunga angé.

Ki ha toe fakamatala lahiange, vakai ki he tu'utu'uni Huhu Malu'i COVID-19 ki he kau ngāue 'apiako K-12: ngaahi fehu'i (PDF) (lea faka-Pilitānia) ('Ofisi Superintendent of Public Instruction).

Te u ma'u fēfē ha faka'atā mei he tu'utu'uni huhu malu'i?

Kapau 'oku tu'utu'uni'i 'e ho'o kolisi/'univesiti ke huhu malu'i COVID-19, 'e fiema'u ke ke huhu malu'i 'e he Gov. Ko e fakahā 'i 'Aokosi 9 (lea faka-Pilitānia) 'a Jay Insleeor fakahā 'i 'Aokosi 18 (lea faka-Pilitānia), ʻoku totonu ke ke fetuʻutaki ki hoʻo pule ngāue pe kolisi/ʻunivesiti ke ʻiloʻi e founga ʻoku nau tānaki ai ha fakamoʻoni ʻo e huhu maluʻi, kapau ʻoku ʻi ai ha nau tuʻutuʻuni mo e me'a fiema'u ke 'oua te ke fakahoko ia. ʻOku ʻikai kau ʻa e Potungāue Mo'ui ʻi he tuʻutuʻuni ʻa e pulengāue pe ko e kolisi/ʻunivesiti.

'Oku 'ikai ke fiema'u ha faka'atā mei he huhu malu'i COVID-19 mei he Department of Health (DOH, Potungāue Mo'ui). 'Oku 'ikai ha foomu faka'atā huhu malu'i COVID-19 'i he DOH. Ko e Washington state Certificate of Exemption (COE, Setifikeiti Faka'atā 'a e Siteiti Washington) ma'a e ngaahi mātu'a/tauhi fānau 'oku nau faka'amu ke 'oua 'e kau 'enau fānau mei he huhu malu'i ki he fānau 'i he ngaahi 'apiako K-12, ako tokamu'a, pe child care. 'I he lolotonga ni, 'oku 'ikai tu'utu'uni'i 'a e huhu malu'i COVID-19 ki he fānau ako pe child care, 'a ia 'oku 'ikai kau 'i he COE.

'Apiako mo e Child Care

'Oku lava 'a kinautolu te'eki ta'u 18 'o huhu malu'i?

‘Io. 'Oku malava 'a e to'utupu ta'u 5 ki 'olulnga 'o huhu malu'i Pfizer-BioNTech. To'utupu 'i lalo he ta'u 17 'e ala fiema'u ha fakangofua mei he 'enau mātu'a pe tauhi fānau (lea faka-Pilitānia pē) ke nau huhu malu'i, tukukehe kapau fakangofua fakalao (legal emancipation). Vakai ki he peesi uepisaiti Vaccinating Youth (Huhu Malu'i ‘o e To'utupú) ki ha toe fakamatala.

Vakai ki he kiliniki huhu malu'i 'enau ngaahi fiema'u ki he fakahā 'o e fakamo'oni ki he fakangofua 'a e mātu'a pe fakangofua fakalao (legal emancipation).

'E tu'utu'uni 'e he siteiti ke huhu malu'i COVID-19 'a e hū ki he ako K-12?

Ko e State Board of Health (Poate Mo'ui 'o e Siteiti), 'o 'ikai ko e Department of Health (Potungāue Mo'ui), 'oku ne ma'u 'a e mafai ke ne fokotu'u 'a e fiema'u ki he fānau 'i he 'apiako K-12 (Revised Code of Washington (RCW, Lao Fakalelei 'o Washington 28A.210.140).

ʻOku fakafekauʻaki ʻa e Poate mo e Department of Health (Potungaue Mo'ui) ʻa e Siteiti ke kamata ʻa e founga fokotu'u ha technical advisory group (TAG, kulupu faleʻi fakatekinikale). ʻE aleaʻi ʻe he kulupu faleʻi pe ʻoku totonu ke fakakaukauʻi ha huhu maluʻi COVID-19 ki he tuʻunga ʻo e poate, pea ʻoku totonu ke fai ha fale'i ke tānaki ia ki he lisi ʻo e ngaahi huhu maluʻi ʻoku fiemaʻu ki he hu ki he ako. ʻOku fakakaukau ʻa e Poate ke fakahoko ha fakamatala ʻi he fakalakalaka ʻo ‘o e kulupu fale'i ʻi ha fakataha mo ekakaí ʻi Sanuali 2022.

'E lava 'eku fānau 'o huhu malu'i kehe lolotonga 'enau huhu malu'i COVID-19?

Kuo lava eni 'a e kakai 'o huhu Malu'i COVID-19 'i loto 'i he 'aho 'e 14 'o ha huhu malu'i kehe kau ai mo e 'aho tatau pē.

'E 'i ai nai ha liliu ki he tu'utu'uni huhu malu'i 'i he fa'ahita'u ako 2021-2022 koe'uhi ko e mahaki faka'auha COVID-19?

ʻOku fakapapauʻi ʻe he Poate Moʻui Lelei ʻa e Siteiti pe ʻoku totonu ke ʻi ai ha ngaahi liliu ki he ngaahi tu'utu'uni huhu maluʻi ʻa e ako. ʻI he taimi ko ʻeni, ʻe kei tatau pē ʻa e ngaahi tu'utu'uni ki he huhu maluʻi ʻa e ako. ʻE fiemaʻu ke feau ʻe he fānaú ʻa e ngaahi fiemaʻu ki he huhu maluʻí kimuʻa pea nau toki lava ʻo ʻalu ki he ʻuluaki ʻaho ʻo e akó.

Ko e mo'ui hili ‘a e Huhu Malu'i

Ko e ha e 'uhinga 'o e huhu malu'i kakato?

ʻOku lau koe ʻoku huhu maluʻi kakato COVID-19 ʻi he uike ʻe ua hili hoʻo huhu hoani kapau naʻe pau ke ke maʻu huhu malu'i tu'o ua (Pfizer-BioNTech pe Moderna), pe hili ha uike ʻe ua mei hoʻo maʻu ha huhu maluʻi pe ʻe taha (Johnson & Johnson (J &J)/Janssen).

Ko e ha leva te u fai 'i he taimi ni kuo u huhu malu'i kakato?

Ko ho'o huhu malu'i kakato pē, 'e:

Ki ha toe fakamatala lahiange, vakai ki he vitiō ko 'eni: Ngaahi me'a ke 'amanaki ki ai hili 'a e huhu malu'i COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē).

Kapau kuo kakato 'eku huhu malu'i COVID-19, 'e kei fiema'u ha ngaahi tokanga kehe?

‘Io. Neongo kuo 'osi huhu malu'i kakato, 'oku totonu ke kei tui mask pē 'i fale 'i ha feitu'u kakai tokolahi. 'Oku ngāue lelei 'a e huhu malu'i COVID-19, ka 'oku 'ikai ke 100% ola lelei. 'E kei ala puke pē ha ni'ihi 'i he COVID-19 neongo kuo nau huhu malu'i kakato. ʻI he fakautuutu ko ia ʻo e pipihi 'a e ngaahi variants, ʻoku mahuʻinga ke tokanga kakai kotoa pē ki he ngaahi me'a hangē ko e tui mask ke fakasiʻisiʻi hono fakamafola ʻo e vailasi.

Tatau ai pē kapau ʻoku huhu maluʻi kakato koe, ʻoku totonu ke ke kei:

Kātaki 'o vakai ki he Fakahinohino ki he Tui Malu'i ki he Fofonga mo e Masks (lea faka-Pilitānia pē). Ki ha fakamatala mo ha ngaahi pepa ki he sivi mo e fakahinohino COVID-19, kātaki vakai ki he Fakamatala Sivi (PDF) (lea faka-Pilitānia pē).

'E kei fiema'u ke u tui mask 'i he feitu'u kakai tokolahi?

'Oku fiema'u ke mask 'a e tokotaha kotoa lahi hake 'i he ta'u 2 'i fale 'i he feitu'u kakai tokolahi kotoa.

Kei hokohoko atu 'a e tui mask 'a e kakai 'ikai ke huhu malu'i pe te'eki kakato 'a e huhu malu'i pea tauhi 'a e fute 'e 6 (mita 2) vā mama'o 'i he feitu'u kakai tokolahi.

Kapau kuo u 'i ha feitu'u 'o ma'u 'a e COVID-19 ka kuo u huhu malu'i kakato, 'e kei fiema'u keu kolonitini?

'Ikai, kapau kuo ke huhu malu'i kakato 'oku 'ikai fiema'u ke ke toe kolonitini pe sivi koe kapau kuo ke 'i ha feitu'u ke ke ma'u ai 'a e COVID-19, koloa pē 'oku 'ikai ke ke ma'u 'a e faka'ilonga puke. Ka neongo ia, 'oku totonu pē ke ke tokanga ki he ngahi faka'ilonga 'o e COVID-19 'i he 'aho 'e 14 ho'o 'i he feitu'u na'a ke ala ma'u ai 'a e mahaki.

Kapau te ke ma'u 'a e ngaahi faka'ilonga puke, fakamavahe'i koe pea ke fetu'utaki ki ho'o toketā. Talaange kiate kinautolu kuo ke 'osi huhu malu'i pea 'oku ke kole ha sivi.

'E lava 'e he kakai huhu malu'i mo 'ikai ke huhu malu'i 'o fe'a'ahi'aki 'i honau ngaahi 'api?

'E fakatatau pē ki he tūkungá. Kapau ko ha 'api 'e taha 'oku ma'olunga 'a e tu'u lavea ngofua ki he COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē), 'oku totonu leva ke mou 'a'ahi 'i fale pe 'i tu'a kae fakaavaava 'a e ngaahi luva, tui 'a e masks 'oku hao lelei, mo tauhi 'a e vā mama'o (fute 6 / mita 'e 2).

Kapau 'oku 'ikai ha taha ia 'oku tu'u lavea ngofua 'i he ongo 'api fakatou'osi, 'oku si'isi'i ange faingamalie fakamafola COVID-19 'i he fe'a'ahi'aki 'i tu'a pe 'i fale 'o 'ikai tui masks.

Fēfē leva kapau 'oku 'i ai ha kakai 'e ni'ihi 'i hoku 'api kuo nau huhu malu'i kakato pea ni'ihi te'eki ai?

Kapau ko e kakai pē ʻe niʻihi ʻi homou fāmilí ʻoku huhu maluʻi kakato, ʻoku totonu ke ke fakahoko 'a e ngaahi faka'ehi'ehi ʻo hangē pē ʻoku ʻikai huhu maluʻi homou fāmilí. 'O ʻuhinga ʻeni ʻoku totonu ke ke tui mask 'o tauhi vā mama'o fute ʻe 6 (mita ʻe 2) ʻi he taimi ʻoku ke ʻaʻahi ai ki he kakai mei ha 'api kehe 'oku huhu malu'i pe ʻikai huhu maluʻi – pea fakaʻehiʻehi mei he ngaahi fakatahaʻanga ko ia kapau ʻe lava.

Te ke lava ʻo 'a'ahi ki he kakai mei ha 'api ʻe taha ʻoku huhu maluʻi kakato ʻi he taimi ʻe taha, kehe pē ke ʻoua naʻa ʻi ai ha taha ʻi homou fāmili ʻoku tuʻu fakatuʻutamaki ki ha puke lahi COVID-19.

Te u lava ‘o fakataha mo ha kulupu tokolahi kapau kuo mau huhu malu'i?

Ko e fakataha ‘a ha kakai kuo nau huhu malu'i ‘oku ngali malu pē. ‘Oku fale'i lahi' e he DOH ko e kakai kotoa pē, tatau aipē pe ko e ha e tuʻunga ʻo e huhu maluʻi, ʻoku nau tui ha mask ʻi ha faʻahinga feituʻu pe ʻi tuʻa ʻi he taimi ʻoku ʻikai lava ai ke tauhi vā mama'o feʻunga mei ha niʻihi kehe mei ho fāmili. ‘Oku fiema'u e mask ki he me'a kotoa pē fakatokolahi ‘i tu'a ko ha kakai ‘e toko 500 pe lahiange.

Kapau ʻoku ʻi ha feituʻu fakapuleʻanga ʻa e tanaki, pea kuo pau ke tui ʻe he tokotaha kotoa pē lahi hake he taʻu 5 ha mask, ʻo tatau aipē pe ko e ha e tuʻunga ʻo e huhu maluʻi. ʻOku ʻikai totonu ke tui ʻe he fānau ʻoku siʻi hifo he taʻu uá ha ʻufiʻufi mata koeʻuhí ko e fakatuʻutāmaki ʻo e fulutāmakia. Ko e fānau ko ia ʻoku taʻu ua, tolu, pe fā, ʻi he tokoni mo e tokangaʻi vāofi ʻe ha taha lahi, ʻoku fale'i mālohi kinautolu ke nau tui ha mask ʻi he taimi kotoa pē ʻi he ngaahi feituʻu tokolahi ʻi he taimi ʻoku feohi ai mo e kau mēmipa ʻoku ʻikai ko e fāmilí.

Ko ‘eku huhu malu'i pē, ‘e lava ke u fakahoko ‘a e ngaahi me'a angamaheni hangē ko e kai ‘i ha falekai?

Ko e fakatu'utamaki 'o e puke 'i he COVID-19 'i ha feitu'u kakai tokolahi - hangē ko e kai falekai pe ko e 'alu ki he fale fakamalohisino - 'oku si'isi'i ange 'i he kakai kuo huhu malu'i kakaato. Ko e kakai kuo huhu malu'i kakato 'e lava ke nau fakataha pē kae tui mask pea 'i he ngaahi feitu'u 'e ni'ihi tauhi e vā mama'o. 'Oku fale'i malohi 'e he DOH ki he kakai kotoa pē, tatau aipē tu'unga huhu malu'i, 'i he fakataha'anga kakai tokolahi, tui masks 'a e tokotaha kotoa 'oku ta'u 5 ki 'olunga 'i fale.

Kei hokohoko atu 'a e tui mask 'a e kakai 'ikai ke huhu malu'i pe te'eki kakato 'a e huhu malu'i pea tauhi 'a e fute 'e ono (mita ua) vā mama'o 'i he feitu'u kakai tokolahi.

'E fiema'u ke u fakaha 'a e fakamo'oni huhu malu'i?

'E fiema'u 'e he ngaahi kaunitī e ni'ihi 'a e fakamo'oni ni ka te toki hu ki ha ngaahi feitu'u. Vakai ki ho'o kaunitī mo'ui lelei ke 'ilo lahiange.

'Oku tu'utu'uni 'e he ngaahi pisinisi 'e ni'ihi ke te fakaha 'a e fakamo'oni huhu malu'i, pea ko e ngaahi pisinisi lahi 'oku 'oatu ha ngaahi monū'ia ki he kakai huhu malu'i. 'E fiema'u foki 'e he ngaahi kaunitī e ni'ihi 'a e fakamo'oni ni ka te toki hu ki ha ngaahi feitu'u. Vakai ki ho'o kaunitī mo'ui lelei ke 'ilo lahiange.

Tauhi 'a ho'o kaati huhu malu'i hangē ko e tohita'u mo e ha ngaahi tohi fakamo'oni kehe! (Lea faka-Pilitānia pē) Faitaa'i pea ke tauhi ma'u 'i 'api. 'Ilo lahi ange ki he kaati mo e lekooti huhu malu'i (Lea faka-Pilitānia pē).

Fēfē kapau 'oku fakakonga pē 'eku huhu malu'i?

Ko e huhu malu'i huhu tu'o hoa ni(Pfizer-BioNTech or Moderna), 'oku “fakakonga pē ho'o huhu malu'i” kapau kuo ke huhu tu'o taha pē pe kuo 'osi ha uike 'e ua 'oku te'eki ke ke huhu hoa ni. Ko e huhu malu'i tu'o taha (Johnson and Johnson (J&J)/Janssen), 'oku "fakakonga pē ho'o huhu malu'i" kapau 'oku te'eki 'osi 'a e uike 'e ua hili ho'o huhu malu'i.

'I ho'o talitali ke ke huhu malu'i kakato, 'oku totonu ke ke kei tauhi pē 'a e ngaahi fakatokanga 'o hangē pē 'oku te'eki ke ke huhu malu'i. 'O 'uhinga ia ke ke:

'Oku malava ke u puke 'i he COVID-19 neongo na'a ku huhu malu'i?

Ngalingali 'e 'ikai, ka 'oku 'i aipē ha ki'i faingmālie si'i. 'Oku ola lelei 'a e huhu malu'i, ka 'oku 'ikai 100%. Kapau 'oku ke ma'u 'a e ngaahi faka'ilonga 'o e COVID-19 (Lea faka-Pilitānia pē), fakamama'o mei he kakai kehe pea ke fetu'utaki ki ho'o toketā. Ngalingali te nau fale'i ha sivi COVID-19.

Ki ha fakamatala sivi COVID-19 testing, kātaki vakai ki he Fakamatala Sivi (PDF) (lea faka-Pilitānia pē).

'Oku malava ke u fakamafola 'a e COVID-19 neongo na'a ku huhu malu'i?

'E toki hoko ha puke ia 'i ha kakai tokosi'i pē kuo 'osi kakato honau huhu malu'i, tatau aipē mo e delta variant. Ka neongo ia, tala 'e he ngaahi fakamo'oni (Lea Faka-Pilitānia pē) ko e kakai huhu malu'i kakato 'oku puke 'i he COVID-19 te nau lava 'o fakamafola ki he kakai kehe.

Te u lava fefe ʻo mapuleʻi ʻa e loto mafasia mo e loto hohaʻa ʻi coVID-19?

ʻOku mahino kiate kitautolu ʻe lava ke uesia ʻe he mahaki faka'auha hoʻo moʻui lelei fakaesino mo fakaʻatamai fakatouʻosi. ʻOku ʻikai ke ke tuenoa. ʻOku tokolahi ha kakai ʻi Washington ʻoku nau fekuki mo e loto mafasia mo e hohaʻa fekauʻaki mo e faingataʻaʻia fakapaʻanga mo e ngāue maʻuʻanga moʻui, tāpuni e ako, fakamavaheʻi fakasosiale, hohaʻa ki he moʻui lelei, loto mamahi mo e mole, mo e ngaahi me'a lahi ange. ʻOku kau heni ʻa e hohaʻa lahi ange ʻe lava ke maʻu ʻi he foki ki he ngaahi ngāue fakataha mo e kakaí.

Ko ha ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻeni ʻe lava ke tokoni ki hono mapuleʻi hoʻo loto mafasia mo e loto hohaʻa:

Huhu Malu'i Booster mo e Ngaahi Huhu Tanaki Mai

Ko e ha 'a e kehekehe 'o e huhu malu'i COVID-19 tānaki mai mo e booster?

Ko e huhu malu'i tānaki mai ('iloa foki ko e huhu tu'o tolu) ma'a e kakai 'oku vaivai ange honau ivi malu'i fakaesino. ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku ʻikai malava 'e he kakai 'oku vaivai ange honau malu'i fakaesino ha maluʻi feʻunga ʻi he taimi ʻoku nau fuofua huhu maluʻi kakato ai. ʻI he taimi ʻoku hoko ai ʻeni, ʻe lava ke tokoni ha toe huhu maluʻi ʻe taha ke nau fa'u ha maluʻi lahiange mei he mahaki.

ʻOku ʻuhinga ʻa e huhu maluʻi booster ʻoku 'ai ki ha taha naʻa ne fa'u ha maluʻi feʻunga hili ʻa e huhu maluʻi, ka ʻoku holo ʻa e maluʻi ko ia ʻi ha vahaʻataimi (ʻoku ui ʻeni ko e waning immunity). Ko e ʻuhinga ʻeni ʻ'e fakahoko ha tetanus booster ʻi he taʻu ʻe 10 kotoa pē, koeʻuhi he ʻoku hōloa ʻa e maluʻi mei hoʻo huhu malu'i tetanus kei siʻi tetanus ʻi he 'alu 'a e taimi

Ko hai 'oku totonu ke toe huhu malu'i COVID-19 tānaki mai?

'Oku fale'i 'e he U.S. Food and Drug Administration (FDA), Advisory Committee on Immunizations Practices (ACIP, Komiti Fale'i ki he Ngaahi Huhu Malu'i), mo e Western States Scientific Safety Review Workgroup (Kulupu Ngāue 'a e Ngaahi Siteiti Fakahihifo ke Vakai'i e Malu Fakasaienisi) ha huhu malu'i hono tolu ma'a e kakai 'oku vaivai ange ki he vaivai 'aupito honau ivi malu'i fakaesino (lea faka-Pilitānia pē). ‘Oku ta'etotongi ‘a e doses ‘o e huhu malu'i tānaki atu.

Kapau ʻoku ke maʻu ha taha ʻo e ngaahi tuʻunga fakafaitoʻo ko ʻeni ʻoku vaivai ange ki he vaivai 'aupito 'a e ivi malu'i fakaesino pea ʻe ʻaonga ki ha toe huhu ʻo e huhu maluʻi COVID-19. ʻOku kau heni ʻa e kakai ʻoku nau:

  • ʻOku lolotonga fakahoko ʻa e faitoʻo ki he kanisa ki ha foʻi ngungu pe kanisā toto
  • Na'e fakahoko ha tafa fakafetongi ʻokani pea ʻoku ne lolotonga ma'u ha faitoʻo 'oku ne fakavaivai'i ʻa e sisitemi maluʻi
  • Na'e fakahoko ha tafa fakafetongi selo ʻi he taʻu ʻe 2 kuo hili pes 'oku ne lolotonga ma'u ha faitoʻo 'oku ne fakavaivai'i ʻa e sisitemi maluʻi
  • Ma'u lahi pe lahi 'aupito 'a e fokoutua primary immunodeficiency (hangē ko e DiGeorge syndrome, Wiskott-Aldrich syndrome)
  • Fakahoko 'a e faito'o pe te'eki faito'o 'a e fokoutua HIV
  • ʻOku nau lolotonga maʻu ha faitoʻo malohi ʻi he corticosteroids pe ko ha ngaahi faito'o kehe 'oku ne fakavaivai'i 'a e sisitemi maluʻi.

Neongo ko e ngaahi huhu malu'i ʻoku tau maʻu ko e 90% ʻaonga ia hono fakafepaki'i 'o e ngaahi variant 'o e vaialsi, ka ʻoku fakahaaʻi ʻe he ngaahi ako ʻoku ʻikai ke lava maʻu pē ʻe he kakai 'oku vaivai ange honau sisitemi malu'i 'o fa'u ha malu'i fe'unga. ʻOku ʻikai lau ʻa e huhu hono tolu ko ha booster, ka ko ha toe huhu tānaki atu maʻa nautolu naʻe ʻikai ke nau fa'u ha ngaahi malu'i fe'unga 'i he huhu malu'i tu'o ua.

Kapau na'a ke huhu malu'i mRNA (Moderna pe Pfizer) pea 'oku vaivai ange ki he vaivai 'aupito 'a ho'o sisitemi malu'i:

  • ʻOku totonu ke ʻoua naʻa toe siʻi hifo he ʻaho ʻe 28 hoʻo huhu malu'i tānaki atu (additional dose).
  • Kapau ʻe lava, ʻoku totonu ke ke maʻu ʻa e huhu maluʻi tatau mo hoʻo fuofua huhu malu'i ʻe ua kimu'a. Kapau ʻoku ʻikai maʻu ʻa e huhu malu'i ko ia, te ke lava ʻo maʻu ha huhu maluʻi mRNA kehe.
  • ‘E ala ke ke ma’u ha huhu malu’i COVID-19 tānaki mai ‘e taha he (Pfizer-BioNTech, Moderna pe Janssen) hili ha’o fakakakato ho’o huhu malu’i mRNA hono tolú. Ko ho’o huhu malu’i tānaki maí ‘oku totonu ke mahina ‘e 3 hili ho’o huhu malu’i tu’o 3 he Pfizer, pe mahina 3ss hili ho’o huhu tu’o tolu he Moderna. ‘I tu’unga ko ia, ko e kakai ‘oku vaivai ange mo vaivai ‘aupito honau ivi malu’i fakaesino te nau ala lava ‘o ma’u ha huhu malu’i COVID-19 ‘e fā.

Kapau naʻa ke maʻu ʻa e huhu maluʻi Johnson & Johnson (Janssen) pea ʻoku kiʻi vaivai ange ki he vaivai ‘aupito 'a ho'o malu'i fakaesino:

  • ‘Oku totonu ke ke huhu malu'i COVID-19 booster ‘e taha (Pfizer-BioNTech, Moderna pe Janssen) ‘o ‘ikai si'i hifo he māhina ‘e 2 (uike 8) hili ‘a e fuofua huhu malu'i Janssen.
  • Ko ha tokotaha na'e ‘uluaki huhu malu'i COVID-19 Janssen ‘oku ‘ikai totonu ke ne ma'u ha huhu COVID-19 ‘e lahi hake he huhu malu'i ‘e ua.

Kapau ʻoku ʻi ai haʻo ngaahi fehuʻi pe ʻoku ke fiemaʻu ha huhu ʻe taha ʻo makatuʻunga ʻi ho tuʻunga mo'ui lelei, kataki ʻo fetuʻutaki ki hoʻo kautaha tauhi moʻui lelei.

Ko e hā ‘oku mahu'inga ai ke huhu malu'i booster?

‘Oku tokoni ‘a e huhu malu’i tānaki maí ke malu’i ‘a e kakai ‘oku nau tu’u laveangofua ki he ngaahi nunu’a kovi ‘o e COVID-19.ʻOku fokotuʻu atu ʻa e huhu tānaki mai ki he tokotaha kotoa pē ʻoku ta’u 12 mo motuʻa ange ke tokoni ʻi hono fakatupulaki e maluʻi mei he mahaki COVID-19. ‘Oku mahu’inga eni ki he mafola ‘a e ngaahi mahaki pipihi kehekehe tupu mei he Koviti pea mo e ngaahi keisi COVID-19 ‘ene toe lahi ange ‘i ‘Amelika

Ko e ngaahi huhu malu’i COVID-19 kuo fakamafai’i pe fakangofua ‘i ‘Amelika ‘oku nau fu’u lelei ‘aupito ki hono fakasi’isi’i e tu’u lavea ngofua ki he ngaahi nunu’a kovi ‘o e mahaki, tokoto falemahaki, mo e mate mei he COVID-19, ‘o a’u pē mei he mahaki kehe fakatupu he koviti. ‘I he taimi tatau, ‘e ‘alu pe taimí, ‘e malava pe ke mole ‘a e mālohi ‘o e ngaahi huhu malu’í. ’Oku tokoni ‘a e ngaahi huhu malu’i tānaki maí ke toe fuoloa ange ‘a hono malu’i koe meí he COVID-19. Vakai ki he peesi huhu malu’i tānaki maí ki ha ngaahi fakamatala lahi ange.

Ngaahi maʻuʻanga tokoni COVID-19

Ngaahi maʻuʻanga tokoni COVID-19 ki ha ngaahi kulupu pau

Fānaú mo e Toʻutupú

Ngaahi fa'ē fakahuhu mo e/pe feitama

Kau Hikifonua mo e Kau Kumi Hūfanga

Teu foki ki ‘Api

‘E toe ma'u mo ha gaahi naunau ki he ngaahi komiunitī ‘i he Peesi Huhu Malu'i ‘i he Angatonu mo e Ngaahi Fekau'aki (lea faka-Pilitānia pē)

Na'e ‘ikai ma'u heni ‘eku fehu'í. Te u toe ‘ilo lahi ange ‘i fē?

Ko e ngaahi fehu'i kehe pē ke ‘ave ki he covid.vaccine@doh.wa.gov.