Fakatupulaki ‘o e Falalaʻangá mo Fakatonutonu ‘a e Ngaahi Talanoa Hala

Ke ke falala ki he huhu malu'i COVID-19!

Ko e kakai tokolahi ‘i ‘Amelika kuo nau palani ke nau huhu malu'i COVID-19, ka ko e ni'ihi ‘oku nau fiema'u ha ngaahi fakamatala kimu'a pea nau toki huhu malu'í. ‘Oku angamaheni ‘aupito pē eni. ‘Oku tau fiema'u kotoa pē ke tau ma'u ha loto lahi ‘i he taimi ‘oku tau fai tu'utu'uni ai ‘i he ‘etau mo'u'í.

‘Oku malava ke tau loto lahí, ‘i ha tau ma'u ha ngaahi fakamatala mei he ngaahi ma'u'anga tala falala'anga. Tokoni ki ho ngaahi kaume'a mo e fāmili ke faikehekehe'i ‘a e ngaahi talanoa halá mei he ngaahi mo'on'í fekau'aki mo e huhu malu'i COVID-19.

Te ke lava ʻo tokoni ki he kakai ke nau falala ki heʻenau fili ke huhu maluʻi kinautolu. Te ke lava eni ‘i ho'o:

ʻOkú ke malava ke tākiekina e niʻihi ʻoku mou feohí ʻaki e meʻa ʻokú ke lea ʻakí mo ia ʻokú ke faí. Vakai ki he ngaahi founga ko eni 'i he founga ke talanoa ki ho ngaahi kaume'a mo e fāmili fekau'aki mo e huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē).

Vakai ki he ngaahi mo'oni'i me'a ki he huhu malu'i ko eni ‘i lalo pea ke vahevahe atu ki ho'o ngaahi mahení. Kuo mau vahevahe ki he ngaahi topiki maheni.

Malu & ‘Aonga

Ko e ha ʻoku mahuʻinga ai kapau te u huhu maluʻi COVID-19 pe ʻikai?

Ko ho'o fili tau'atāina pē ‘a koe ke ke huhu malu'i COVID-19, ka mau fiema'u ke huhu malu'i ‘a e tokolahi taha ‘oku ala lava ke fakangata ‘aki ‘a e mahaki faka'auha ko eni. ‘Oku faingata'a ange ke mafola ‘a e vailasi COVID-19 ‘i he taimi ‘oku tokolahi ai ‘a e kakai ‘i he komiunitī ‘oku nau hao mei ai - ‘o fakafou ‘i he huhu malu'i pe ko ha'a ne puke ki mui ni mai pē. Ko e maʻolunga ange ‘etau huhu maluʻi, ko e holoki hifo ia ‘etau puke ‘i he mahakí.

Ko e kakai ko ia ʻoku ʻikai huhu maluʻi, te nau kei lava pe ʻo maʻu ʻa e vailasi pea fakamafola ia ki ha niʻihi kehe. ʻOku ʻi ai ha kakai ʻe niʻihi he ʻikai ke nau lava ʻo maʻu e huhu maluʻi ko ha ngaahi ʻuhinga fakafaitoʻo, pea ʻoku nau tuʻu laveangofua ʻaupito ki he COVID-19. Kapau ‘oku ‘ikai ke ke huhu malu'i, ‘oku mā'olunga ange ‘a ho'o tu'u lavea ngofua ki he tokoto falemahaki pe ko e mate ‘i he fōtunga (variant) ‘o e COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē). ʻOku ʻikai ngata pē ʻi hono maluʻi koe ʻe hoʻo huhu maluʻí, ka ʻoku pehē foki mo ho fāmilí, kaungāʻapí, mo e komiunitī.

Ko e hā 'a e ‘uhinga ‘oku tonu ai ke u huhu malu'í COVID-19 kapau ‘oku malava pē ke mo'ui pē ha kakai tokolahi ia?

Ko e tokolahi ʻo e kakai ʻoku nau maʻu ʻa e COVID-19 ʻoku nau maʻu pē ha ngaahi fakaʻilonga vaivai (mild) pē. Neongo ia, ʻoku taʻepau ʻaupito ʻa e vailasi, pea ʻoku tau ʻilo ha niʻihi 'o e ngaahi fotunga kehe (vaiants) COVID-19 ‘oku lahi ange ‘ene faingmālie ke ke puke lahi ai. ʻE lava ke puke lahi ha kakai ʻe niʻihi ‘o mate mei he COVID-19, ʻo aʻu pē ki he toʻutupu ʻoku ʻikai ha nau mahamahaki. Ko e ni'ihi, ‘oku ‘iloa ko e “COVID long-haulers” ‘oku nau ma'u ‘a e ngaahi faka'ilonga ‘o e mahaki ‘o lau māhina pea uesia ai ‘a e tu'unga ‘o ‘enau mo'uí. ʻOku ʻikai foki ke tau ʻilo ʻe kitautolu ʻa e ngaahi ola kotoa pē ‘i he taimi lōlōa ʻo e COVID-19 he ko e vailasi foʻou. Ko e huhu malu'í ‘a ho tau malu'i lelei taha mei he valasi.

‘Oku malu mo ola lelei ‘a e ngaahi faito'o malu'i?

‘Io, ‘Oku malu mo ola lelei ‘a e ngaahi huhu malu'í COVID-19. Na'e tesi ‘a e huhu malu'i takitaha ‘e he kau Saienisi ‘i he kakai ‘e laui mano ‘i ha ngaahi ‘ahi'ahi fakakiliniki. Na'e ma'u ‘e he ngaahi huhu malu'i ‘a e U.S. Food and Drug Administration's (FDA, Pule'i ‘o e Me'atokoni mo e Faito'o ‘a ‘Amelika) tu'unga malu, ola lelei, pea ngaohi ‘i he tu'unga lelei ‘oku fiema'u ki he ngāue'aki ‘i he taimi fakatu'upakē. Naʻe ʻilo kotoa kinautolu ʻoku nau fuʻu lelei ʻaupito ʻi hono taʻofi e kakai mei he puke ‘i he COVID-19. Talu mei ai, kuo ‘oatu lelei ʻa e ngaahi huhu malu'i ko ʻeni ki ha kakai ʻe lauimiliona.

‘Oku malu ‘a e huhu malu'i ki he'eku fānau?

‘Io. Ko e huhu malu'i Pfizer na'e tesi ia ‘i he to'utupu ‘e lauiafe ‘o ‘ilo ‘oku malu pē. Pea na'e fu'u ola lelei ‘aupito – na'e ‘ikai ke ‘i ai ha taha ‘i he kau ki he huhu malu'i ‘e ma'u ‘e he COVID-19. Ko e Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Senitā Pule'i mo Faka'ehi'ehi mei he Ngaahi Mahaki) ‘oku ne fale'i ke huhu malu'i COVID-19 'a e tokotaha kotoa ta'u 5 ki ‘olunga (Lea Fakapilitānia pē).

Te u falala fēfē ki he malu ‘o e huhu malu'i?

ʻOku uesia ʻe he mahaki faka'auha COVID-19 ʻa e tokotaha kotoa pe ʻi he ʻAmelika – ʻetau moʻui lelei, moʻui lelei ʻa e ngaahi fāmili mo e komiunitī, pea mo ʻetau tu'unga fakaʻekonomika. ʻOku ngāue lahi ʻe he kau ʻofisa moʻui lelei ʻi he ke tau'i ‘a e mahaki faka'auha ko ʻeni mo fakapapauʻi ʻoku malu ʻa e huhu malu'i koeʻuhi he ʻoku ne uesia ʻa e tokotaha kotoa pē.

ʻOku mahuʻinga kiate kitautolu, ʻi heʻetau hoko ko e Potungāue moʻui lelei, ke fakahaaʻi ʻoku tokolahi ha kau mēmipa ‘o e Black, Indigenous, and other communities of color (BIPOC, ‘Uli'uli, Kakaki tu'ufouna mo e ngaahi komiunitī lanu kehe pē) communities) ʻoku hohaʻa ki he malu ʻa e huhu malu ʻo e COVID-19 koeʻuhi ko e hisitolia ʻo e ngaahi founga fakatuʻutāmaki mo laulanu ʻi he saienisi mo e tokangaʻi ʻo e moʻui lelei. He ʻikai lava ke tau tukunoaʻi e hisitōlia mo e totonu pē ‘a e ta'efalala ko ʻení, pea kuo pau ke tau laka ki muʻa ʻi he femahinoʻaki.

ʻOku vahevahe ʻe he kau saienisi mo e potungāue moʻui lelei ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku tau ʻilo fekauʻaki mo e huhu malu'i, kau ai e ngaahi me'a ʻoku tau hohaʻa ki ai. ʻOku tau ʻilo ʻoku malu mo ola lelei ʻa e huhu malu'i COVID-19, pea ʻoku nau ʻoatu ‘a e maluʻi mei he puke lahi ʻi he COVID-19. ‘Ilo lahi ange ki he vahevahe taau e huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē).

Te u ma'u ‘a e COVID-19 mei he huhu malu'i COVID-19?

‘E ‘ikai ke ke ma'u ‘a e COVID-19 mei he huhu malu'i. ‘Oku ‘ikai ha vailasi te ne fakatupu ‘a e COVID-19 ‘i loto ‘i he huhu malu'i COVID-19.

ʻOku kei fiemaʻu pē ke u huhu maluʻi kapau kuo u ʻosi maʻu ʻa e COVID-19?

‘Io, ‘oku totonu pē ke ke huhu malu'i neongo na'a ke ‘osi ma'u ‘a e COVID-19. ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngaahi fakamatala ʻoku ʻikai ko ha meʻa foʻou ke toe puke ‘i he COVID-19 ʻi he ʻaho ʻe 90 ho'o ‘uluaki ma'u ‘a e vailasi. ʻOku ʻuhinga ia ʻe lava ke ke maʻu ha maluʻi mei he COVID-19 (ʻa ia ʻoku ui ko e ngaahi malu'i fakanatula) ʻi ha kiʻi vahaʻa taimi si'i. Ka neongo ia, ‘oku ‘ikai ke tau ‘ilo pe ko e hā e fuoloa ‘o e malu'i fakanatula ko ia. Ako lahi ange ki he ʻuhinga ʻoku totonu ai ke ke kei huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē).

Moʻuilelei ‘o e Fakatupu (Reproductive Health)

Te u kei lava ‘o ma'u fānau ‘o kapau te u ma'u 'a e huhu malu'i COVID-19?

‘Io. Ko ho'o ngaahi hoha'a ki he mo'ui lelei ‘o e fakatupu mo e huhu malu'i ‘oku mahino pē. Ko e me'a eni ke tau ‘ilo: ‘oku ‘ikai ha fakamo'oni fakasaienisi ‘oku fakatupu ‘e he ngaahi huhu malu'i ‘a e pa'a mo e ‘ikai lava ‘o fakafanaú. ʻI he taimi ʻoku hu ai ʻa e huhu maluʻi ki ho sino, ʻoku ngāue ia mo hoʻo founga maluʻi ke faʻu ha ngaahi sinomaluʻi (antibodies) ke fakafepakiʻi ʻaki e kolonavailasi. ʻOku ʻikai uesia ʻe he founga ko ʻeni hoʻo ngaahi ʻōkani fakatupú.

Ko e American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, Kolisi ‘o e Toketā Fā'ele mo e Kakai Fefine ‘a ‘Amelika) ‘oku nau fale'i ke huhu malu'i COVID-19 ha taha ‘oku teu ke feitama ‘i he kaha'u pe ‘oku lolotonga feitama pe fakahuhu ‘ene pēpē. Kuo toko lahi ha kakai na'a nau huhu malu'i COVID-19 na'a nau feitama pe kuo nau fā'ele'i ha ngaahi pēpē mo'uilelei.

Sio ki he Kolonavailasi (COVID-19), Feitama, mo e Fakahuhu Pēpē: Fekau ki he kau mahaki (Lea Fakapilitānia pē) Ki ha toe fakamatala.

‘Oku malu ‘a e huhu malu'i ki he kakai ‘oku lolotonga feitama?

‘Io, ‘oku ke malava pē ‘o huhu malu'i kapau ‘oku ke lolotonga feitama, pea ‘oku fale'i ‘e he American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, Kolisi ‘o e Toketā Fā'ele mo e Kakai Fefine ‘a ‘Amelika) (Lea Fakapilitānia pē) ke huhu malu'i ‘a kinautolu ‘oku nau feitama. ʻOku ʻikai ha fakamoʻoni ia ʻoku fakatupu ʻe he huhu malu'i COVID-19 ha faʻahinga palopalema ʻi he feitama, ko hono fakatupu hoʻo pēpē, faʻeleʻi, pe malava ke fakafanau.

‘I he ngaahi tesi ‘o e Pfizer, ko e kau volenitia (volunteers) ‘e 23 na'a nau feitama (Lea Fakapilitānia pē). Naʻe uesia ʻe ha taha naʻe kau mai ‘o mole ʻa e feitama, ka naʻe maʻu ʻe he tokotaha ko ʻeni ha placebo, kae ʻikai ko e huhu maluʻi totonu. Ka ko e puke ‘i he COVID-19, te ne malava ke ne uesia lahi ‘a ho'o feitama mo ho'o mo'uileleí. Ko e huhu malu'i ‘a ho'o malu'i lelei taha mei he COVID-19.

Sio ki he Huhu malu'i COVID-19 mo e Feitama (Lea Fakapilitānia pē) ki ha fakamatala lahi ange.

ʻOku malu nai ʻa e huhu maluʻi maʻa e kakai ʻoku fakahuhu pēpē?

‘Io, ‘oku malava pē ke huhu malu'i kapau ‘oku ke fakahuhu pēpē. ‘Oku ‘ikai fiema'u ke tuku ho'o fakahuhu kapau ‘oku ke fie huhu malu'i. Ko hono moʻoni, ʻoku fokotuʻu mai ʻe he ngaahi lipooti kimuʻa ʻe ala tokoni ʻa e huhu maluʻi ki ho sino ke maluʻi hoʻo pēpē ‘i hu'akau hu'ahuhu ‘o e fa'ē. ʻOku fiemaʻu ha ngaahi ako lahi ange, ka ʻo kapau ʻe fakapapauʻi ʻeni, ʻe tokoni ia ke maluʻi hoʻo pēpē mei he COVID-19.

Laukonga lahi ange ki he malu'i ‘e he huhu malu'i COVID-19 ‘a e fa'ē mo ‘ene pēpē toki fā'ele'i (Lea Fakapilitānia pē).

‘E liliu ‘e he huhu malu'i ‘eku puke fakamāhina?

Kuo lipooti ‘e ha ni'ihi ‘a e liliu ‘i he puke fakamāhina hili ‘enau huhu malu'i, ka ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha fakamatala (data) ‘i he taimi ni ‘oku ne talamai ha'a ne uesia taimi lōlōa. ‘Oku malava pē foki ke liliu ‘a e puke fakamāhina ia ‘i he ngaahi ‘uhinga kehekehe, ‘o hangē ko e taimi ‘oku puputu'u (stress).

Ngaahi naunau ‘oku Ngaohi ‘aki (Ingredients)

Ko e ha ‘a e ngaahi me'a ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu'i?

‘Oku ke vakai ki he ngaahi talanoa ‘oku ‘ikai mo'oni fekau'aki mo e ngaahi naunau ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu'i ‘i he mītia fakasōsiale ‘i he ‘initaneti. Ko hono lahi taha ko e ngaahi talanoa ‘ikai ke mo'oni. Ko e naunau ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē) ko e ngaahi me'a angamaheni pē ‘o e huhu malu'i. Ko e konga lahi (active ingredient) ‘o e huhu mRNA pe ko e modified adenovirus fakataha mo e ngaahi me'a kehe hangē ko e ngako, masima, mo e suka ke ne malu'i ‘a e ngaahi me'a ‘oku ngaohi ‘aki mo tokoni'i ke ngāue lelei ‘i he sino mo malu'i ‘a e huhu malu'i ‘i he taimi ‘oku tauhi mo fe'ave'aki ai.

Sio ki he lisi kakato ‘o e ngaahi naunau ‘oku ngaohi ‘aki ‘i he Pfizer (Lea Fakapilitānia pē), Moderna (Lea Fakapilitānia pē), mo e Johnson & Johnson (Lea Fakapilitānia pē) ‘i he ngaahi fakamatala mo'oni'i me'a.

‘Oku ‘i ai ha tisiū pēpē (fetal tissue) ‘i he huhu malu'i Johnson & Johnson?

Ko e huhu malu'i COVID-19 Johnson & Johnson na'e ngaohi ‘aki ia ‘a e tekinolosia tatau pē mo e ngaahi huhu malu'i kehé. ‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha ngaahi konga pe selo (cells) ‘o ha pēpē ‘i ai. ‘Oku ‘i ai ‘a e konga ‘e taha ‘o e huhu malu'i ‘oku ngaohi ia ‘aki ‘a e ngaahi tatau ‘o e ngaahi selo na'e ngaahi faka leepi (saienisi), ka na'e fuofua ma'u mei he ngaahi fakatōtama na'e fakahoko ‘i he ta'u lahi ange ‘e 35 kimu'a atu. Talu mei ai, ko e ngaahi laini selo ki he ngaahi huhu malu'i ko eni na'e tauhi pē ‘i he ngaahi leepi. ‘Oku ‘ikai ha ngaahi selo pēpē ‘e toe ngāue'aki hono fo'u ‘o e ngaahi huhu malu'i ko eni. Mahalo ko ha ngaahi fakamatala fo'ou eni ki ha kakai ‘e ni'ihi. Ka ko e huhu malu'i hangē ko e mīsele, lūpela, hepataitisi A, ‘oku ngaohi ‘i he founga tatau.

‘Oku ‘i ai ha ngaahi sipi fakakomipiuta (microchips) ‘i he huhu malu'i?

‘Ikai, 'oku ‘ikai ha sipi fakakomipiuta (microchip) pe tivaisi fekumi (tracking device). Ko e ngaahi naunau pē ko e konga lahi ‘oku ngaohi ‘aki ke tokoni ki ho sino ke ne fa'u ha malu'i mei he COVID-19, mo e ngako, masima mo e suka.

ʻE hanga nai ʻe he huhu maluʻi COVID-19 ʻo ʻai au ke u hiki fakamakinito (magnetic)?

'Ikai, ‘e ‘ikai ke fakamakanito kapau te ke huhu malu'i COVID-19. ʻOku ʻikai ke ‘i he huhu malu'i ha ngaahi meʻa te ne lava ʻo ngaohi ha ivi electromagnetic, pea ʻoku nau tauʻataina mei ha fa'ahinga ukamea. Sio ki he lisi kakato ‘o e ngaahi naunau ‘oku ngaohi ‘aki ‘i he Pfizer (Lea Fakapilitānia pē), Moderna (Lea Fakapilitānia pē), mo efa Johnson & Johnson (Lea Fakapilitānia pē) ‘i he ngaahi fakamatala mo'oni'i me'a. ki ha toe fakamatala.

Ngaahi Hoha'a Kehe Fekauʻaki mo e Moʻui Leleí

‘E poloka ‘a e halanga toto ‘i he huhu malu'i?

Ko e faingamālie ke poloka ‘a e halanga toto ‘oku ma'ulalo ‘aupito. Ko e tokolahi ‘o e kakai na'e poloka ‘a e halanga toto hili ‘a e huhu malu'i Johnson & Johnson na'e ma'ulalo ‘aupito ‘o fakahoa ki he kakai ‘e laui miliona na'e huhu malu'i ‘o ‘ikai ke poloka ‘a honau halanga toto. Hangē ko eni, ko e faingamālie ke hoko ha fakatamaki ‘i ai ‘oku ma'ulalo ange ia ‘i he faito'o fakavaha ‘oku ma'u ‘e he kakai fefine ‘e laui miliona ‘i he ‘aho kotoa. Ma'u ‘a e tali ki he ngaahi fehu'i fekau'aki fakavaha mo e huhu malu'i COVID-19 Johnson & Johnson mo e ngaahi fakamtala kehe pē (Lea Fakapilitānia pē).

Talanoa ki ho'o kautaha tauhi moʻui lelei fekau'aki mo e ngaahi me'a ‘e ala hoko. Ko e hoha'a ki he poloka ‘a e halanga toto hili ‘a e huhu malu'i COVID-19 Johnson & Johnson na'e ‘i he kakai fefine ta'u 50 pea motu'a ange. Kapau ko e fefine koe ‘i he vaha'a ta'u motu'a ko e 18 ki he 50, ‘oku totonu ke ke ‘ilo ‘oku ma'olunga ange ho'o tu'u laveangofua ke poloka ho'o halanga totó, pea lava pe ‘o iku ki he mate. Ko e hoha'a ni fekau'aki pe ia mo e huhu malu'i Johnson & Johson, ‘o ‘ikai ko e huhu malu'i, Pfizer pe Moderna. Kapau ‘oku ke hoha'a ki he huhu malu'i Johnson & Johnson, fakahā ki ho'o toketā ke ‘oatu ‘a e huhu malu'i Moderna pe Pfizer.

‘Oku totonu keu hoha'a ki he myocarditis or pericarditis?

Ko e ngaahi keisi myocarditis (uesia ‘o e ngaahi uoua ‘o e mafu) mo e pericarditis (uesia takatakai ‘i he mafu) hili ‘a e huhu malu'i COVID-19 ‘oku fu'u hāhāmolofia ‘aupito. Ko ha ni'ihi tokosi'i pē ‘e ngalingali te nau a'usi ‘a e me'a ko ia hili ‘enau huhu malu'i. Ki he kakai ‘oku nau a'usia ia, ko e lahi taha ʻo ‘ene hoko ʻoku ʻi he toʻutupu mo e kakai lalahi kei ta'u si'i pē, ʻoku ‘asi si'isi'i pē ‘a e ngaahi faka'ilonga ni ‘i he ngaahi keisi, pea ʻoku angamaheni ʻaki ke fakaakeake ʻa e kakai ʻiate kinautolu pē pea siʻisiʻi pē honau faitoʻo. Ko e Myocarditis mo e pericarditis ‘oku angamaheni ange kapau ‘oku ke puke ‘i he COVID-19.

I he a'u mai ki Siulai 30, 2021, na'e si'isi'i ange ‘i he lipooti ‘e 1500 fekau'aki mo e Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS, Sisitemi Lipooti ‘o e Ngaahi Uesia Kovi ‘o e Huhu Malu'i), na'e 699 pē ‘a e ngaahi keisi na'e fakapapau'i ‘i ‘Amelika (Lea Fakapilitānia pē), kae lahi ange ‘i he 177 milliona people have had at least one dose of the COVID-19 vaccine.

Talanoa ki ho'o toketā fekau'aki mo e ngaahi me'a ‘e ala hoko. Kapau te ke ma'u ha ngaahi faka'ilonga puke hili ange ho'o huhu malu'i, lippoti ki he VAERS (Lea Fakapilitānia pē).

‘Ilo lahi ange ki he myocarditis mo e pericarditis hili ‘a e huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē).

ʻE lava nai ke u maʻu ʻa e huhu maluʻi kapau ʻoku ʻi ai haʻaku mahaki tauhi?

Ko e kakai tokolahi ‘oku ‘i ai honau mahaki tauhi ‘oku malava pē ke nau huhu malu'i COVID-19. Tala ki ho'o toketā ‘a e ngaahi allergies mo e ngaahi mahaki tauhi kotoa ‘oku ke ma'u. Ko hono moʻoni, ko e lahi ‘o e ngaahi tu'unga ko ia ‘o tuku koe ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki lahi mei he mahaki COVID-19, ko ia ʻoku toe mahuʻinga ange ai ʻa e huhu maluʻi ke taʻofi koe mei hoʻo puke.

Ko e ngaahi kulupu ko eni ‘e malava ke nau huhu malu'i COVID-19:

  • Kakai ‘oku nau HIV mo kinautolu ‘oku vaivai ange honau Sisitemi malu'i.
  • Kakai ‘oku nau ma'u ‘a e tu'unga fakasino ko e autoimmune.
  • Kakai na'a nau ‘osi ma'u ‘a e Guillain-Barré syndrome (GBS, Mahaki Kileini-Pale).
  • Kakai kuo nau ‘osi ma'u ‘a e mahaki Bell palsy.

Kapau ʻoku ʻi ai haʻo hisitolia ʻo ha ngaahi uesia lahi (allergic reactions) pe fakakaukau te ke uesia lahi ‘i ha huhu maluʻi, lau fekauʻaki mo e huhu malu'i COVID-19 ki he kakai ‘oku ‘i ai ha nau allergies (Lea Fakapilitānia pē). Ko e Anaphylaxis hili ‘a e huhu malu'i COVID-19 (Lea Fakapilitānia pē) ‘oku hāhāmolofia pea hoko pē ‘i he fakafuofua ki he toko 2 ki he 5 ‘i toko miliona kotoa kuo huhu malu'i ‘i ‘Amelika.

Ko e fakamatala ni (Lea Fakapilitānia pē) ‘oku fakataumu'a ke ne tokoni ki he kakai ‘i he ngaahi kulupu ‘i ‘olunga ke nau fai tu'utu'uni ‘i ha'anau ‘ilo ki he huhu malu'i COVID-19

‘E liliu ‘e he huhu malu'i hoku fa'ungá (DNA)?

‘Ikai, ‘oku ‘ikai liliu pe uesia ‘e he huhu malu'i COVID-19 ‘a ho'o fa'unga (DNA). ʻOku ʻave ʻe he huhu malu'i ʻa e ngaahi fakahinohino ki heʻetau ngaahi selo (cells) ke kamata hono fa'u ha maluʻi mei he vailasi ʻoku ne fakatupu ʻa e COVID-19. ʻOku ʻikai fakahū ʻe he huhu maluʻi ʻa e konga ʻo e selo (cell) ʻoku tauhi ai ʻetau DNA. Ka ʻoku ngāue ʻa e huhu malu'i mo e ngaahi maluʻi fakanatula ʻa hotau sino ke langa ha ngaahi hao. ‘Ilo lahi ange ki he huhu malu'i COVID-19 mRNA (Lea Fakapilitānia pē) mo e viral vector (Lea Fakapilitānia pē).

‘Oku ‘i ai ha ngaahi uesia makehe (side effects) taimi lōlōa (long-term)?

‘Oku lahi ‘a e ngaahi fakamatala fakasaienisi ‘i he huhu malu'i ki he COVID-19 mo e ngaahi mahaki kehekehe. Fakatatau ki he ngaahi fakamatala ko ia, ‘oku pehē ‘e he kau mataotao ko e ngaahi huhu malu'i ko eni ‘oku malu ‘aupito. ʻOku meimei ke si'isi'i pē ʻa e ngaahi ola kehe (reaction) kotoa ki he COVID-19, hangē ko e ongosia pe ko e langa ‘o e uma, pea ko e lau ‘aho pē kuo ‘osi. Ko ha ola kovi lahi ‘aupito pe ko ha uesia makehe ‘i taimi lōlōa ‘oku hāhāmolofia ‘aupito.

Ka ʻi ai ha faʻahinga uesia makehe taimi lōlōa ʻoku faʻa hoko ia ʻi loto ʻi ha uike ʻe valu ʻo e huhu maluʻi. Ko e ʻuhinga ʻeni naʻe fiemaʻu ai ke tatali ʻa kinautolu ‘oku ngaohi ‘a e huhu maluʻi ʻi ha uike ʻe valu hili e ngaahi ʻahiʻahi fakakiliniki kimuʻa pea toki lava ‘o kole ki he Mafai Ngāue'aki Fakatu'upakē mei ‘Amelika Food and Drug Administration (FDA, Pule'i e Me'atokoni mo e Faito'o). ‘Oku hokohoko atu hono siofi ‘e he kau mataotao ‘a e huhu malu'i COVID-19 koe'uhi ko e ngaahi hoha'a ki he'ene malu. ‘Oku fakatotolo'i ‘e he FDA ‘a e ngaahi lipooti kotoa ‘o e uesia makehe pe ola kehe lalahí.